Peru, son on yılda dokuzuncu cumhurbaşkanını arayan bir siyasi istikrarsızlık sarmalının ortasında. Ülke, 6 Haziran 2021'de yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunun ardından, sonuçların gecikmesiyle derin bir belirsizliğe sürüklendi. İki aday arasındaki farkın binde birkaç puana inmesi, seçim sürecinin uzamasına ve ülkeyi kaosa sürükleyebilecek bir çıkmaza yol açıyor. Bu durum, sadece Peru'nun değil, Latin Amerika'nın en önemli ekonomilerinden birinin geleceğini de tehdit ediyor.
Gelişmenin Arka Planı: Kırılgan Demokrasi ve Ekonomik Korkular
Peru, 2020 yılında yaşadığı siyasi krizin ardından, başkanlık koltuğunda dört farklı isim görmüştü. Eski başkan Martín Vizcarra'nın görevden alınması, yerine geçen Manuel Merino'nun sadece bir hafta süren başkanlığı ve ardından Francisco Sagasti'nin geçici olarak koltuğa oturması, ülkede demokratik kurumlara olan güveni ciddi şekilde sarsmıştı. Şimdi ise seçimlerin ikinci turunda yarışan aşırı solcu Pedro Castillo ile merkez sağcı Keiko Fujimori arasındaki çekişme, ülkeyi adeta ikiye bölmüş durumda. Seçim sonuçlarının açıklanmasındaki gecikme, hem yurt içinde hem de uluslararası alanda endişe yaratıyor. Ekonomik belirsizlik, Peru'nun 2020'de pandemi nedeniyle %11,1 küçülen ekonomisinin toparlanmasını da tehlikeye atıyor. Castillo'nun madencilik sektörüne yönelik millileştirme tehditleri, ülkenin ana ihracat kalemlerinden olan bakır üretimini olumsuz etkileyebilir. Fujimori ise yolsuzluk iddiaları ve babası Alberto Fujimori'nin otoriter mirası nedeniyle toplumun önemli bir kesimi tarafından kabul görmüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Latin Amerika'da Yeni Bir Sol Dalga mı?
Peru'daki seçim sonuçları, Latin Amerika'da yükselen sol dalga açısından da kritik öneme sahip. Şili, Arjantin, Bolivya ve Venezuela gibi ülkelerde sol partilerin iktidara gelmesi veya güç kazanması, bölgede ideolojik bir kutuplaşmaya işaret ediyor. Castillo'nun zaferi, Peru'yu da bu dalganın içine çekerek, bölgesel jeopolitik dengeleri değiştirebilir. Özellikle ABD ve Çin'in Latin Amerika'daki nüfuz mücadelesi bağlamında, Peru'nun alacağı yol haritası önemli. Çin, Peru'nun en büyük ticaret ortağı ve madencilik yatırımlarının önemli bir kısmı Çinli şirketlere ait. Castillo'nun millileştirme söylemleri, bu yatırımları tehdit edebilir ve Çin-Peru ilişkilerini zorlayabilir. Ayrıca, seçimlerin demokratik meşruiyeti konusundaki tartışmalar, ABD ve Avrupa Birliği gibi aktörlerin bölgeye yönelik politikalarında da yeni bir sınav oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Peru'daki siyasi kriz ve seçim belirsizliği, Türkiye için doğrudan bir etki yaratmasa da, dolaylı sonuçlar doğurabilir. Türkiye, Latin Amerika ile ticari ve diplomatik ilişkilerini son yıllarda çeşitlendirmeye çalışıyor. Peru, Türkiye'nin bölgedeki önemli ticaret partnerlerinden biri olmasa da, özellikle madencilik ve tarım alanlarında potansiyel işbirliği fırsatları barındırıyor. Peru'daki istikrarsızlık, bu potansiyelin hayata geçmesini geciktirebilir. Ayrıca, Latin Amerika'da yükselen sol dalga, Türkiye'nin bölgedeki muhafazakar ve sağ eğilimli hükümetlerle kurduğu ilişkileri etkileyebilir. Bununla birlikte, krizin küresel emtia fiyatlarına (özellikle bakır) olası etkisi, Türkiye'nin ithalat maliyetlerini dolaylı olarak etkileyebilir. Türk dış politikası açısından, Peru'daki gelişmeler yakından takip edilmeli, ancak acil bir müdahale gerektirmemektedir.
