Son 24 saat, ABD Başkanı Donald Trump’ın Ortadoğu’daki askeri angajmanlardan kaçınma isteğine rağmen, Washington’un bölgede yeniden büyük çaplı bir çatışmanın içine sürüklenme riskinin ne kadar yüksek olduğunu gösterdi. Pazartesi günü Trump, İsrail’i İran’a yönelik saldırılarda ölçülü olmaya iterken, aynı anda Tahran’ı da misillemeleri durdurması için uyardı. Ancak bu diplomatik çabaların ardında, Perşembe gecesi İran’ın İsrail’e yönelik füze saldırısı ve İsrail’in hava savunma sistemlerini devreye sokan karşılık verme hazırlıkları, ABD’yi yeniden Ortadoğu bataklığına çekme potansiyeli taşıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Geçtiğimiz hafta İran, İsrail’in Suriye’deki İran hedeflerine yönelik saldırılarına misilleme olarak, İsrail topraklarına yönelik ilk doğrudan füze ve insansız hava aracı saldırısını gerçekleştirdi. İsrail, ABD, İngiltere ve Fransa’nın yardımıyla saldırıyı büyük ölçüde püskürtse de, İsrail yönetimi içinde sert bir karşılık verilmesi yönünde baskı arttı. Trump yönetimi ise savaştan uzak durmak istiyor; zira ABD’nin Afganistan ve Irak’taki yıllar süren askeri varlığı kamuoyunda yorgunluk yaratmış durumda.
ABD’li yetkililer, İsrail’e destek mesajı verirken, çatışmanın tırmanmasını engellemek için yoğun diplomatik temas yürüttü. Ancak İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, özellikle İran’ın nükleer programına yönelik bir operasyon için ABD’yi yanına çekme çabaları, Trump yönetimini zora sokuyor. Geçmişte Netanyahu, İran anlaşmasından çekilme kararında Trump’ı ikna etmişti; şimdi de benzer bir etki yaratmaya çalışıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gerilim sadece ABD-İsrail-İran üçgenini değil, tüm Ortadoğu’yu etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran’ın saldırganlığına karşı İsrail ile yakınlaşırken, bölgesel bir savaşın ekonomik maliyetlerinden endişe ediyor. ABD’nin bölgeden asker çekme stratejisi, İran’a daha fazla manevra alanı sağlarken, İsrail’in endişelerini artırıyor. Eğer ABD, İsrail’i desteklemek için kapsamlı bir askeri operasyona girişirse, bu hem Afganistan benzeri bir bataklığa dönüşebilir hem de Rusya ve Çin’in bölgedeki etkisini artırabilir.
Öte yandan, İran’ın İsrail’e doğrudan saldırısı, Tahran’ın caydırıcılık kapasitesini test etmesi açısından önemli. Ancak bu hamle, aynı zamanda İran’ı uluslararası alanda daha da yalnızlaştırabilir. BM Güvenlik Konseyi’nin duruma müdahale etme konusundaki isteksizliği, krizin yönetilmesini zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran hem de İsrail ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, bu gerilim Ankara’yı zor bir konuma sokuyor. Bir yandan İran ile enerji ve ticaret bağları, diğer yandan İsrail ile istihbarat ve savunma işbirliği, Türkiye’nin tarafsız kalmakta zorlanacağı bir kriz yaratıyor. Ayrıca, olası bir savaşta Suriye ve Irak’taki İran destekli grupların harekete geçmesi, Türkiye’nin güney sınırlarında yeni bir güvenlik tehdidi oluşturabilir. Türkiye’nin bölgesel istikrarı korumak için hem Tahran hem de Tel Aviv ile diyalog kanallarını açık tutması, kritik önem taşıyor.
