ABD Savunma Bakanlığı'nın (Pentagon) yapay zeka (YZ) stratejisi, Washington'un son yılların en iddialı teknoloji hamlelerine imza attığı bir dönemde ciddi bir bütçe sorunuyla karşı karşıya. Beyaz Saray, 2 Haziran'da Başkan Donald Trump'ın imzaladığı yürütme emriyle federal kurumlara hızlı YZ entegrasyonu ve siber savunma sertleştirmesi talimatı verdi. Üç gün sonra ise Ulusal Güvenlik Danışmanı tarafından açıklanan yeni bir direktif, YZ'nin ulusal güvenlikte kullanımına yönelik kapsamlı bir çerçeve sundu. Ancak Pentagon'un YZ bütçesi, Kongre'deki fonlama kısıtlamaları ve departman içi öncelik çatışmaları nedeniyle dalgalı bir seyir izliyor. Savunma Bakanlığı'nın 2026 mali yılı için talep ettiği YZ fonunun, önceki yıla göre yalnızca %3 artışla 1,4 milyar dolar seviyesinde kalması, üst düzey yetkilileri endişelendiriyor.
Gelişmenin Arka Planı
Pentagon'un YZ çabaları, 2018'de kurulan Ortak Yapay Zeka Merkezi (JAIC) ile başlamış ve 2021'de Savunma Bakanı Lloyd Austin'in YZ yetkilisi atamasıyla kurumsallaşmıştı. Ancak 2023'te yayımlanan yeni YZ stratejisi, otonom sistemlerden veri analitiğine kadar bir dizi alanda daha hızlı ilerleme hedeflese de, uygulama aşamasında fon yetersizliği belirginleşti. Örneğin, Maven Projesi olarak bilinen ve ordunun insansız hava araçlarından gelen görüntüleri analiz etmesini sağlayan sistem, yazılım güncellemeleri için ayrılan kaynağın yetersiz kalması nedeniyle test aşamasında takıldı. Aynı durum, siber tehdit tespiti için geliştirilen bir başka YZ modeli için de geçerli. Savunma Bakanlığı'nın YZ koordinatörü John Sherman, Kongre'ye yaptığı son brifingde, “Mevcut bütçe, beş yıllık planımızda öngörülen harcamaların ancak yarısını karşılıyor” ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin YZ yatırımlarındaki bu yavaşlama, rakiplerine fırsat penceresi açıyor. Çin, askeri YZ harcamalarını yıllık ortalama %15 artırırken, Rusya da yapay zeka destekli otonom sistemlerde somut ilerleme kaydediyor. Avrupa'da ise NATO, yapay zeka tabanlı veri paylaşımı ve komuta kontrol sistemleri için 2024'te 1 milyar avroluk bir fon oluşturdu. Bu durum, ABD'nin teknoloji üstünlüğü konusunda endişeleri artırıyor. Ayrıca, YZ'nin etik kullanımına yönelik uluslararası standartların oluşturulması çabaları, ABD’nin kendi iç bütçe sorunları nedeniyle sekteye uğrayabilir. Uzmanlara göre, Pentagon'un YZ bütçesi, ABD’nin küresel teknoloji liderliği için bir turnusol kağıdı niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kendi milli yapay zeka stratejisini 2021'de açıklamış ve savunma sanayiinde YZ uygulamalarına ağırlık vermiştir. ABD'nin YZ bütçesindeki bu yavaşlama, Türkiye'nin Bayraktar ve ANKA gibi platformlarda yapay zeka entegrasyonu çabalarına doğrudan bir etki yapmasa da, küresel rekabette bir boşluk yaratabilir. Özellikle NATO müttefiki olarak Türkiye, ittifakın YZ standartlarının ve veri paylaşım protokollerinin şekillenmesinde söz sahibi olma fırsatını değerlendirebilir. Ancak Türkiye'nin kendi YZ bütçesi ve Ar-Ge yatırımlarının sınırlı olması, bu boşluktan tam olarak yararlanmasını engelleyebilir. Sonuç olarak, ABD'deki bütçe tıkanıklığı, Çin ve Rusya gibi rakiplerin elini güçlendirirken, Türkiye'nin dengeli bir yaklaşımla kendi teknoloji programlarını hızlandırması önem kazanmaktadır.
