ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), teknoloji devi Alibaba ile elektrikli araç üreticisi BYD'nin de aralarında bulunduğu bir dizi önde gelen Çinli şirketi, Çin Halk Kurtuluş Ordusu (PLA) ile bağlantılı oldukları gerekçesiyle resmi 'Çin askeri şirketleri' listesine ekledi. Pentagon'un Çarşamba günü yayımladığı güncellenmiş liste, ABD'nin Çin'in askeri modernizasyonuna katkıda bulunduğunu düşündüğü firmalara yönelik yaptırım baskısını artırıyor. Listede ayrıca China International Marine Containers, COSCO Shipping Holdings ve China National Chemical Corporation gibi devlet kontrolündeki şirketler de yer alıyor. Bu adım, iki süper güç arasındaki ticaret ve teknoloji savaşının yeni bir cephesi olarak değerlendiriliyor.
Kara listenin kapsamı ve etkileri
Pentagon'un söz konusu listesi, ABD kongresinin 2021'de kabul ettiği bir yasaya dayanıyor. Yasa, Savunma Bakanlığı'na Çin ordusuyla 'doğrudan veya dolaylı olarak işbirliği yapan' veya 'Çin'in askeri kapasitesine katkıda bulunan' şirketleri belirleme ve ABD'li yatırımcılara bu firmaların hisselerini satın alma yasağı getirme yetkisi veriyor. Ancak liste doğrudan bir yaptırım anlamına gelmiyor; daha çok siyasi bir işaret ve yatırımcılar için uyarı niteliği taşıyor. Buna rağmen, bu tür listelerde yer alan şirketler itibar kaybına uğruyor ve küresel tedarik zincirlerinde zorluklarla karşılaşabiliyor.
Listeye eklenen şirketler arasında en dikkat çekici isimlerden biri Alibaba. Dünyanın en büyük e-ticaret ve bulut bilişim şirketlerinden olan Alibaba, Çin ordusuyla herhangi bir bağlantısı olduğunu reddediyor. BYD ise son yıllarda elektrikli araçlarıyla küresel çapta büyük bir atılım yapmış durumda. ABD hükümeti, BYD'nin Çin hükümeti tarafından sübvanse edildiğini ve teknolojisinin askeri amaçlarla kullanılabileceğini iddia ediyor. Şirket ise bu suçlamaları temelsiz buluyor ve yalnızca ticari faaliyetler yürüttüğünü savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Pentagon'un bu hamlesi, ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinin derinleştiği bir dönemde geldi. Washington, özellikle yapay zeka, yarı iletkenler ve kuantum bilişim gibi stratejik alanlarda Çin'in ilerlemesini engellemeye çalışıyor. Geçtiğimiz yıl Çin'e yönelik çip ihracatına kısıtlamalar getiren ABD, şimdi de Çinli firmaların ABD sermaye piyasalarına erişimini sınırlandırıyor. Öte yandan Pekin yönetimi, bu adımları 'haksız ticaret engelleri' olarak nitelendiriyor ve karşı önlemler alacağını açıklıyor.
Listenin genişletilmesi, Çinli şirketlerin uluslararası itibarını zedelerken, aynı zamanda ABD'li yatırımcıların da bu firmalara olan ilgisini azaltıyor. Ancak uzmanlar, bu tür listelerin etkinliğinin sınırlı olduğunu, zira Çinli şirketlerin büyük ölçüde iç pazara yönelik olduğunu ve ABD sermayesine bağımlı olmadığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Pentagon'un bu adımı, Türkiye açısından doğrudan bir etki yaratmasa da, küresel tedarik zincirlerinde yaşanan değişimlerin bir parçası olarak değerlendirilebilir. ABD-Çin rekabeti, teknoloji ve savunma sanayisinde alternatif tedarikçi arayışlarını hızlandırıyor. Türkiye, özellikle elektrikli araç ve savunma teknolojileri alanında kendi yerli üretimini geliştirirken, bu tür jeopolitik gerilimlerden bağımsız bir pozisyon almaya çalışıyor. BYD'nin Türkiye'de yatırım yapma planları olduğu biliniyor; ancak bu gibi yaptırım listeleri, potansiyel ortaklıkları ve ticari bağları olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle Türkiye'nin, hem ABD hem de Çin ile olan ekonomik ilişkilerini dengede tutması stratejik bir önem taşıyor.
