ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), Çarşamba günü yaptığı açıklamayla, orduda 2021 yılında uygulamaya konulan COVID-19 aşı zorunluluğunun 'karar, koordinasyon, planlama ve uygulama' süreçlerini kapsamlı bir şekilde incelemek üzere bağımsız bir panel oluşturacağını duyurdu. Söz konusu aşı zorunluluğu, ABD ordusunda o dönem 8 bin 700'den fazla askerin işten çıkarılması veya görevden ayrılmasıyla sonuçlanmıştı. Savunma Bakanı Pete Hegseth'in talimatıyla toplanacak panel, özellikle zorunluluğun askeri hazırlık durumu üzerindeki etkilerini, personel kaybının operasyonel kabiliyetlere yansımalarını ve uygulamanın hukuki çerçevesini mercek altına alacak.
Panelin kapsamı ve hedefleri
Pentagon'dan yapılan yazılı açıklamaya göre panel, aşı zorunluluğunun 2021 Ağustos'unda dönemin Savunma Bakanı Lloyd Austin tarafından yürürlüğe konulmasından bu yana geçen süreci baştan sona değerlendirecek. İnceleme, sadece karar alma mekanizmalarını değil, aynı zamanda uygulamanın askerler üzerindeki psikolojik ve fiziksel etkilerini, dini ve tıbbi muafiyet başvurularının nasıl işlendiğini ve Kongre'nin bu konudaki tutumunu da kapsayacak.
Panelin kurulmasına ilişkin talimatın, Savunma Bakanı Hegseth'in göreve gelmesinin ardından yaptığı ilk büyük yönetmelik değişikliklerinden biri olduğu belirtiliyor. Hegseth, daha önce yaptığı açıklamalarda aşı zorunluluğunun "gönüllü ordunun temelini sarstığını" ve "askerleri cezalandırdığını" ifade etmişti. Panelin 90 gün içinde raporunu sunması bekleniyor.
ABD ordusunda COVID-19 aşı zorunluluğu, 31 Ağustos 2021'de Savunma Bakanlığı'nın emriyle başlatılmıştı. O tarihten bu yana, aşı olmayı reddeden binlerce asker çeşitli disiplin cezalarına çarptırılmış, bir kısmı da ordudan ihraç edilmişti. 2023 yılında Savunma Bakanlığı, aşı zorunluluğunu kaldırdığını duyurmuş, ancak bu karar Kongre'de tartışmalara yol açmıştı.
Panelde, emekli subaylar, askeri hukuk uzmanları ve sağlık politikası alanında çalışan akademisyenlerin yer alması planlanıyor. Açıklamada, panelin bulgularının şeffaf bir şekilde kamuoyuyla paylaşılacağı da vurgulandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Pentagon'un bu inisiyatifi, ABD'de COVID-19 politikalarının siyasi bir tartışma konusu olmaya devam ettiği bir dönemde geliyor. Özellikle Cumhuriyetçi Parti'li milletvekilleri, aşı zorunluluğunun "bireysel özgürlükleri ihlal ettiği" gerekçesiyle uzun süredir eleştiriyordu. Panelin oluşturulması, Başkan Donald Trump yönetiminin "aşı karşıtı" söylemleriyle de örtüşüyor. Trump, görevde olduğu süre boyunca COVID-19 aşılarının geliştirilmesini hızlandırmak için "Warp Speed" operasyonunu başlatmış olmasına rağmen, aşı zorunluluğuna karşı çıkmıştı.
ABD ordusundaki aşı zorunluluğu, NATO müttefikleri arasında da yankı uyandırmıştı. Batı orduları, COVID-19 salgını sırasında farklı stratejiler izledi. Örneğin, İngiltere ordusu zorunlu aşıyı hiçbir zaman uygulamazken, Almanya ve Fransa gibi ülkeler belirli dönemlerde sınırlı zorunluluklar getirmişti. Panelin nihai raporu, ABD'nin bu konuda aldığı derslerin diğer ülkeler tarafından da dikkate alınmasına yol açabilir.
Askeri hazırlık konsepti açısından bakıldığında, 8 bin 700'den fazla personelin kaybı, özellikle belirli uzmanlık alanlarında (örneğin, siber savunma, havacılık bakım) ciddi boşluklar yaratmıştı. Panelin bu boşlukların telafi edilip edilemediğini de incelemesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Pentagon'un aşı zorunluluğunu inceleme kararı, Türkiye açısından doğrudan bir etki yaratmasa da, bölgesel güvenlik bağlamında dolaylı sonuçlar doğurabilir. ABD ordusunun personel politikalarındaki değişim, özellikle NATO'nun caydırıcılık kapasitesini etkileyebilir. Türkiye, NATO'nun güney kanadında kritik bir konumda yer alıyor; ABD askeri varlığının İncirlik ve Kürecik gibi üslerdeki etkinliği, panel kararlarıyla yeniden şekillenebilir. Ayrıca, bu tür iç incelemeler, ABD'nin müttefikleriyle olan askeri işbirliğine yansıyabilir; ancak somut bir etki için panelin raporunun tamamlanması ve uygulanacak politikaların netleşmesi gerekiyor. Türkiye, bu süreci dikkatle izlemeli, özellikle füze savunma sistemleri ve hava kuvvetleri personel değişimi gibi alanlarda olası etkileri değerlendirmelidir.
