ABD'li açık hava giyim markası Patagonia, Başkan Donald Trump yönetiminin Utah eyaletindeki Bears Ears Ulusal Anıtı'nın sınırlarını daraltma kararına karşı federal mahkemede dava açtı. Şirket, ilk Trump döneminde de benzer bir genişleme karşıtı hamleyi engellemek için açtığı davada yer almıştı. Bu kez dava, anıtın yönetiminde söz sahibi olan beş yerli kabilesinin (Hopi, Navajo, Ute Mountain Ute, Uintah ve Ouray Ute ile Zuni) haklarını korumayı amaçlıyor. Patagonia'nın hukuk ekibi, kararın Anayasa'ya ve Ulusal Anıtlar Yasası'na aykırı olduğunu savunuyor.
Bears Ears'ın Tarihi ve Trump'ın Müdahalesi
Bears Ears Ulusal Anıtı, 2016 yılında dönemin Başkanı Barack Obama tarafından 1,35 milyon dönümlük bir alan üzerinde kurulmuştu. Bölge, yüzlerce yıllık yerli kaya resimleri, kutsal mekanlar ve arkeolojik alanlara ev sahipliği yapıyor. Ancak Trump, göreve geldikten kısa süre sonra, 2017'de anıtın alanını yüzde 85 oranında küçültme kararı almıştı. Bu karar, çevre örgütleri ve yerli topluluklar tarafından büyük tepkiyle karşılanmıştı. Patagonia, o dönemde karara karşı açılan davaya müdahil olmuş ve şirketin web sitesinde 'Başkan Trump, kamu arazilerini çalıyor' başlıklı bir kampanya başlatmıştı. Dava süreci devam ederken, 2021'de Başkan Joe Biden anıtın sınırlarını yeniden genişletmişti. Şimdi Trump'ın yeniden başkan seçilmesiyle benzer bir adım yeniden gündemde.
Yerli Kabilelerin Rolü ve Hukuki Mücadele
Bears Ears, federal yönetim ile yerli kabileler arasında ortak yönetim modeliyle idare edilen ilk ulusal anıt olma özelliği taşıyor. Beş kabile, anıtın yönetim kurulunda temsil ediliyor ve kararlarda söz sahibi. Trump yönetiminin yeni planı, bu ortak yönetim yapısını da zayıflatmayı öngörüyor. Patagonia'nın davası, sadece çevresel değil, aynı zamanda yerli hakları açısından da bir emsal teşkil ediyor. Dava dilekçesinde, anıtın küçültülmesinin yerli halkların kültürel ve dini pratiklerini olumsuz etkileyeceği, kutsal alanlara erişimin kısıtlanacağı belirtiliyor. Ayrıca, bölgedeki ekosistemin bozulacağı ve iklim değişikliğiyle mücadelenin zarar göreceği vurgulanıyor.
Patagonia'nın Aktivizmi ve Kurumsal Duruşu
Patagonia, kurucusu Yvon Chouinard'ın çevre aktivizmi geleneğini sürdüren bir şirket olarak biliniyor. Şirket, kâr amacı gütmeyen bir vakfa devredilmiş durumda ve gelirinin büyük kısmını çevre projelerine aktarıyor. Daha önce de birçok çevre davasına müdahil olan Patagonia, bu davayla birlikte Trump yönetiminin çevre politikalarına karşı duruşunu bir kez daha ortaya koymuş oluyor. Şirketin hukuk mücadelesi, diğer kurumsal aktörlere de örnek teşkil edebilir. Öte yandan, dava süreci uzun soluklu olabilir ve Yüksek Mahkeme'ye kadar taşınabilir. Zira Trump döneminde atanan muhafazakâr yargıçların çoğunlukta olduğu bir mahkemeden çevre lehine karar çıkması zor görünüyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Bears Ears davası, sadece ABD içinde değil, küresel çapta da yankı uyandırabilecek nitelikte. Dünya genelinde yerli halkların toprak hakları ve çevre koruma arasındaki denge, sıkça tartışılan bir konu. ABD'nin Paris İklim Anlaşması'ndan çekilmesi ve çevre düzenlemelerini gevşetmesi, uluslararası toplumda endişeyle karşılanmıştı. Bu dava, ABD'nin iklim ve çevre politikalarındaki dalgalanmaların bir yansıması olarak görülebilir. Ayrıca, federal arazilerin yönetimi konusunda eyaletlerin ve yerli kabilelerin yetkileri, ABD federalizminin önemli bir boyutunu oluşturuyor. Dava sonucu, benzer statüdeki diğer koruma alanları için de emsal teşkil edebilir. Uluslararası kamuoyu, ABD'nin çevre liderliği konusundaki tutumunu yakından izliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bears Ears davası, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, çevre ve yerli hakları konusundaki küresel mücadelenin bir parçası olarak Türkiye'nin çevre politikalarına ışık tutabilir. Türkiye, son yıllarda iklim değişikliğiyle mücadelede adımlar atmakla birlikte, doğal alanların korunması ve yerel toplulukların hakları konusunda benzer tartışmalar yaşanıyor. Örneğin, Akbelen Ormanı'ndaki kömür madenciliği protestoları, çevre aktivizmi ile enerji politikaları arasındaki gerilimi gözler önüne seriyor. ABD'deki bu dava, çevresel adaletin sağlanmasında hukuki yolların önemini gösteriyor. Türkiye'nin de uluslararası çevre anlaşmalarına uyumu ve yerel halkların söz hakkı, sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından kritik. Ayrıca, ABD'nin çevre politikalarındaki istikrarsızlık, küresel iklim rejimini zayıflatarak Türkiye gibi ülkelerin çabalarını da olumsuz etkileyebilir.
