Küresel ısınmanın etkileri, İtalya'nın gururu Parmesan peynirini tehdit ediyor. Aşırı sıcak hava dalgaları, ineklerin süt verimini ve kalitesini düşürerek bu ünlü peynirin üretimini riske atıyor. İtalyan üreticiler, “Son nesil olmak istemiyoruz” diyerek çözüm arayışına girmiş durumda. Peki, bu durum sadece bir gıda sorunu mu, yoksa iklim değişikliğinin tarım ve ekonomi üzerindeki yansımalarının bir göstergesi mi?
Isı stresi süt kalitesini vuruyor
Parmesan peyniri, İtalya'nın Emilia-Romagna bölgesinde üretilen, sıkı kurallarla korunan bir lezzet. Bu peynirin yapımında kullanılan sütün, belirli bir protein ve yağ oranına sahip olması gerekiyor. Ancak artan sıcaklıklar, ineklerde ısı stresine yol açarak süt üretimini azaltıyor ve sütün kimyasal bileşimini değiştiriyor. Özellikle 35 derecenin üzerindeki günlerde inekler daha az süt veriyor ve bu süt peynir yapımı için uygun olmayan bir profile bürünüyor.
Consorzio del Formaggio Parmigiano Reggiano adlı üretici birliğinin verilerine göre, 2022 yazında yaşanan rekor sıcaklar nedeniyle süt üretiminde %15'e varan düşüşler kaydedildi. Bu durum, Parmesan fiyatlarının yükselmesine ve arzın azalmasına neden oldu. Üreticiler, serinletme sistemleri ve gölgelik alanlar gibi yöntemlerle hayvanları sıcaktan korumaya çalışsa da, maliyetler artıyor ve uzun vadeli çözümler gerekiyor.
Küresel boyut: Gıda güvenliği ve yerel ekonomi
Parmesan örneği, iklim değişikliğinin gıda güvenliği üzerindeki etkisinin sadece bir parçası. Dünya genelinde peynir, zeytinyağı, şarap gibi coğrafi işaretli ürünler, değişen hava koşullarından olumsuz etkileniyor. İtalya'da Parmesan üretimi, bölgesel ekonominin önemli bir direği; yıllık 4 milyar euro ciro ve 50.000'den fazla istihdam sağlıyor. Eğer üretim düşmeye devam ederse, hem yerel halkın geçim kaynağı hem de uluslararası pazarda tanınan bir markanın geleceği tehlikeye girecek.
Uzmanlar, sıcaklık artışının yanı sıra kuraklık ve su kaynaklarının azalmasının da tarımı tehdit ettiğini belirtiyor. İneklerin yem bitkileri için suya ihtiyaç duyulması, mısır ve yonca gibi ürünlerin verimini de düşürüyor. Bu zincirleme etki, sadece Parmesan'ı değil, tüm süt ürünleri sektörünü etkiliyor. İklim değişikliğine uyum sağlamak için yeni ırklar, yem takviyeleri ve teknolojik çözümler üzerinde çalışılsa da, bu süreç zaman ve yatırım gerektiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İklim değişikliğinin İtalya'daki Parmesan üretimini tehdit etmesi, Türkiye için de önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye, süt ve süt ürünleri sektöründe önemli bir üretici ve ihracatçı konumunda. Aşırı sıcaklar ve kuraklık, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu gibi bölgelerde hayvancılığı ve tarımı olumsuz etkiliyor. Türkiye'nin iklim değişikliğine uyum stratejileri geliştirmesi, su kaynaklarını verimli kullanması ve hayvan refahını artıracak önlemler alması, hem gıda güvenliği hem de ihracat gelirleri açısından kritik önem taşıyor. Aksi takdirde, İtalyan Parmesan'ının yaşadığı riskler, Türk peynir çeşitleri için de geçerli olabilir.
