Fransa'nın başkenti Paris'te, cumartesi günü düzenlenen İran karşıtı protestoda polis ile göstericiler arasında gergin anlar yaşandı. Organizatörlerin verdiği bilgiye göre, polis gösteri yasağına rağmen toplanan yaklaşık 20 kişiyi gözaltına aldı. İran'da siyasi tutuklulara yönelik idamları protesto etmek amacıyla bir araya gelen grup, kent merkezinde yürüyüş yapmak istedi ancak emniyet güçleri tarafından engellendi. Olaylar sırasında herhangi bir yaralanma bildirilmezken, gözaltına alınanların ifadelerinin alınmasının ardından serbest bırakıldıkları öğrenildi.
Protestonun arka planı ve İran'daki idamlar
Protestocular, İran'da son aylarda artan idam cezalarını ve özellikle siyasi mahkumların infazlarını kınamak için sokaklara döküldü. İnsan hakları örgütlerine göre, 2024 yılının ilk yarısında İran'da en az 300 kişi idam edildi. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre belirgin bir artışa işaret ediyor. İdamların çoğu uyuşturucu suçlamasıyla yapılırken, uluslararası toplumun eleştirilerine rağmen yetkililer bu cezaların caydırıcı olduğunu savunuyor. Ancak protestocular, idamların siyasi muhalifleri susturmak için kullanıldığını iddia ediyor.
Paris'teki protesto, İran'da Mahsa Amini'nin ölümünün ardından başlayan geniş çaplı gösterilerin bir devamı olarak görülüyor. 2022'de başlayan 'Kadın, Hayat, Özgürlük' hareketi, İran'da kadın hakları ve siyasi özgürlükler için mücadele eden yurttaşları bir araya getirmişti. Avrupa'daki İranlı muhalif gruplar, bu harekete destek amacıyla sık sık protesto düzenliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Fransa'nın İran karşıtı protestolara sınırlı toleransı, ülkedeki İranlı muhaliflerin tepkisine yol açıyor. Özellikle Halkın Mücahitleri Örgütü (MEK) gibi gruplar, Avrupa'da daha fazla destek beklerken, Fransız hükümetinin İran'la diplomatik ilişkileri dengeleme çabası, bu tür etkinliklerin kısıtlanmasına neden oluyor. Öte yandan, Paris'teki protestoya katılan göstericiler, İran'daki rejim değişikliği çağrısı yaparken, Batılı hükümetlerin Tahran'a yönelik yaptırım politikalarının yetersiz olduğunu savunuyor.
İran'da insan hakları ihlalleri ve idamlar, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırıyor. BM İnsan Hakları Konseyi, İran'ı defalarca kınamış ancak somut adımlar atılamamıştır. Avrupa Birliği, İran'a yönelik kısıtlayıcı tedbirler alırken, bu önlemlerin idamların önlenmesinde etkili olmadığı eleştirileri yapılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile sınır komşusu olarak bu ülkedeki istikrarsızlıktan doğrudan etkilenebilir. İran'da artan idam cezaları ve siyasi baskılar, bölgede insan hakları krizini derinleştirirken, Türkiye'nin sığınmacı akını riskini artırabilir. Ayrıca, İran'da rejim karşıtı protestoların şiddetlenmesi, Türkiye'nin güneydoğusunda faaliyet gösteren terör örgütlerinin bu durumu fırsat olarak görme ihtimalini de beraberinde getiriyor. Öte yandan, Türk dış politikası İran'la dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, Batı ile Rusya arasındaki jeopolitik rekabette İran'ın pozisyonu Ankara için dikkatle izlenmesi gereken bir konu olmaya devam ediyor.
