ABD'nin Utah eyaleti, sosyetik isim Paris Hilton'un gençlik yıllarında fiziksel ve psikolojik tacize uğradığını iddia ettiği Provo Canyon School adlı yatılı okulun lisansını iptal etti. Hilton, yaptığı açıklamada okulun 'kendisine emanet edilen çocuklara karşı başarısız olduğunu' söyledi ve onlarca yıldır süren taciz iddialarına dikkat çekti. Karar, eyaletin Çocuk ve Aile Hizmetleri Dairesi'nin yürüttüğü soruşturmanın ardından alındı. Okul, Hilton dışında birçok eski öğrenci tarafından da tecrit, ilaçla yatıştırma ve duygusal istismarla suçlanıyordu.
Taciz iddialarının arka planı ve Hilton'ın rolü
Paris Hilton, 2020 yılında yayımladığı 'This Is Paris' adlı belgeselde, 16-17 yaşları arasında Provo Canyon School'da kaldığı dönemde fiziksel ve psikolojik tacize maruz kaldığını anlatmıştı. Hilton, okulda uyurken yüzüne vurulduğunu, ilaçla yatıştırıldığını, soğuk duşlara zorlandığını ve tecrit odalarında saatlerce tutulduğunu iddia etmişti. Belgesel büyük yankı uyandırmış ve diğer eski öğrencilerin de benzer suçlamalarda bulunmasına yol açmıştı.
Provo Canyon School, 1971 yılında kurulan ve 'sorunlu gençler' için 'terapötik' bir program sunan özel bir kurumdu. Ancak yıllar boyunca birçok eski öğrenci, okulun uyguladığı yöntemlerin rehabilitasyon değil, istismar olduğunu savundu. Utah eyaleti, konuyu ilk kez 1990'larda soruşturmuş, ancak o dönemde herhangi bir yaptırım uygulanmamıştı. Hilton'ın belgeselinin ardından kamuoyunun baskısı artınca eyalet, okulu kapatma sürecini başlattı.
Kararın bölgesel ve küresel boyutu
Utah, ABD'de yatılı okullar ve 'terapötik' programlar konusunda en az düzenlemeye sahip eyaletlerden biri. Bu tür okullar, özellikle davranış sorunları olan gençleri ailelerinden uzakta 'rehabilite etme' vaadiyle faaliyet gösteriyor. Ancak birçok eski öğrenci, bu programların aslında bir tür 'gençlik kampı' olduğunu ve işkence benzeri uygulamalar içerdiğini belirtiyor. Provo Canyon School'un kapatılması, bu sektördeki düzenlemelerin artırılması yönünde bir örnek teşkil edebilir.
Küresel çapta ise Hilton'ın ses getiren kampanyası, 'terapötik' programların denetlenmesi konusunu gündeme taşıdı. Avrupa'da benzer okulların varlığı biliniyor, ancak çoğu ülkede bu kurumlar sıkı denetim altında. ABD'de ise federal düzeyde bir düzenleme bulunmuyor; her eyalet kendi kurallarını belirliyor. Bu nedenle Utah'ın kararı, diğer eyaletlerde de benzer adımların atılmasına yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'deki yatılı okullar ve 'gençlik kampı' benzeri kurumların denetimi açısından dolaylı bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye'de de özellikle özel yatılı okullarda benzer taciz iddiaları zaman zaman gündeme geliyor. Provo Canyon School vakası, bu tür kurumların bağımsız denetim mekanizmalarıyla sürekli izlenmesi gerektiğini gösteriyor. Ayrıca Hilton'ın medya gücü sayesinde gündeme getirdiği bu konu, Türkiye'de de yatılı okullardaki çocuk hakları ihlallerinin görünürlüğünü artırabilir. Küresel anlamda ise bu karar, çocuk koruma standartlarının yükseltilmesine yönelik uluslararası baskının bir parçası olarak değerlendirilebilir. Türkiye, bu tür vakalardan ders çıkararak kendi mevzuatını güçlendirebilir.
