Londra — ABD'li veri analitiği şirketi Palantir Technologies'in Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi (NHS) için geliştirdiği veri platformuna, aile hekimliği (GP) verilerinin sessizce eklendiği ortaya çıktı. Edinilen bilgilere göre, söz konusu pilot uygulama, şirketin halihazırda hastanelerde kullanılan tartışmalı yazılımının kapsamını önemli ölçüde genişletiyor. NHS England tarafından yürütülen ve kamuoyuna duyurulmayan bu adım, hasta verilerinin gizliliği ve özel sektörün sağlık verileri üzerindeki kontrolüne dair endişeleri yeniden alevlendirdi.
Palantir ve NHS İşbirliğinin Arka Planı
Palantir, 2020 yılında NHS'in COVID-19 pandemisiyle mücadelesine destek olmak amacıyla veri analitiği platformu sağlamak üzere görevlendirilmişti. O dönemde şirket, hastane kapasitesi, yoğun bakım yatakları ve test sonuçları gibi verileri merkezi bir sistemde birleştirerek karar alıcılara sunmuştu. Pandemi sonrasında ise NHS England, Palantir ile olan sözleşmesini genişleterek şirketin yazılımını elektif (planlı) cerrahi bekleme listelerini yönetmek için kullanmaya başladı. Şirketin platformu, şu anda İngiltere'deki çok sayıda hastane tröstü tarafından aktif olarak kullanılıyor.
Ancak son gelişme, Palantir'in erişiminin hastane verilerinin ötesine geçerek birinci basamak sağlık hizmetlerine, yani aile hekimliği kayıtlarına kadar uzandığını gösteriyor. Bu veriler, hastaların tıbbi geçmişi, reçeteleri, kronik rahatsızlıkları ve laboratuvar sonuçları gibi son derece hassas bilgileri içeriyor. NHS England, konuyla ilgili sorulara verdiği yanıtta, pilot uygulamanın "hasta bakımını iyileştirmek ve sağlık hizmetlerinde verimliliği artırmak" amacıyla yürütüldüğünü belirtti. Palantir cephesinden yapılan açıklamada ise şirketin "NHS ile olan ortaklığını derinleştirmekten gurur duyduğu" ifade edildi.
Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre, GP verilerinin platforma entegrasyonu aşamalı olarak gerçekleştiriliyor. İlk etapta belirli bölgelerdeki aile hekimliği uygulamalarından alınan anonimleştirilmiş verilerin sisteme aktarıldığı, ilerleyen dönemde ise kapsamın genişletilmesinin planlandığı öğrenildi. NHS England, verilerin "kimliksizleştirilmiş" formatta işlendiğini savunsa da, uzmanlar anonimleştirme yöntemlerinin her zaman geri döndürülemez olmadığını ve bireylerin yeniden tanımlanabileceğini vurguluyor.
Veri Gizliliği ve Etik Tartışmalar
Palantir'in NHS verilerine erişimi, şirketin kurucusu Peter Thiel'in tartışmalı siyasi duruşu ve şirketin gözetim teknolojileri alanındaki geçmişi nedeniyle başından beri eleştiri konusu olmuştu. İngiltere'deki sivil toplum kuruluşları, hasta hakları savunucuları ve bazı milletvekilleri, ulusal sağlık verilerinin kâr amacı güden bir Amerikan şirketine emanet edilmesinin ciddi riskler taşıdığını dile getiriyor.
Özellikle "GP verileri" konusu, Birleşik Krallık'ta uzun süredir tartışmalı bir alan. 2021 yılında NHS England'ın, hastaların verilerinin araştırma ve planlama amacıyla toplanmasını öngören bir planı, yoğun kamu tepkisi üzerine askıya alınmıştı. O dönemde milyonlarca hasta, aile hekimlerinden verilerinin paylaşılmamasını talep etmişti. Şimdi ise benzer bir veri paylaşımının, bu kez özel bir teknoloji şirketi aracılığıyla ve daha az şeffaf bir şekilde gerçekleştiği iddiası gündemde.
Gizlilik uzmanları, Palantir'in platformuna eklenen GP verilerinin, hastaların açık rızası alınmadan işlenmesinin Birleşik Krallık Veri Koruma Yasası'na (UK GDPR) aykırı olabileceğini belirtiyor. Konuya yakın kaynaklar, Information Commissioner's Office (ICO) adlı veri koruma otoritesinin, şikayetler üzerine ön inceleme başlattığını ancak resmi bir soruşturma açıldığına dair bir açıklama yapılmadığını aktarıyor.
Palantir'in Küresel Sağlık Verisi Stratejisi
Palantir, son yıllarda sağlık sektörüne yönelik yatırımlarını hızlandırdı. Şirket, ABD'deki Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) ve Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ile de benzer veri analitiği sözleşmeleri yürütüyor. Ayrıca Birleşik Krallık'ta NHS'in yanı sıra savunma ve istihbarat alanında da çeşitli kamu kurumlarıyla çalışmaları bulunuyor. Şirketin hisseleri, halka arzından bu yana dalgalı bir seyir izlese de, özellikle yapay zekâ ve büyük veri alanındaki konumu nedeniyle yatırımcıların ilgisini çekmeye devam ediyor.
Bu son gelişme, Palantir'in kamu sağlığı verileri pazarındaki etkinliğini artırma stratejisinin bir parçası olarak yorumlanıyor. Şirket, NHS ile olan ilişkisini derinleştirerek hem Birleşik Krallık'ta hem de diğer ülkelerdeki sağlık sistemlerine yönelik referansını güçlendirmeyi hedefliyor. Ancak artan veri paylaşımı, beraberinde daha fazla denetim ve şeffaflık talebini de getiriyor.
İngiltere Sağlık Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "NHS verilerinin her zaman en yüksek güvenlik ve gizlilik standartlarına uygun olarak işlendiği" savunuldu. Bakanlık, pilot uygulamanın bağımsız denetimlere tabi olduğunu ve hasta haklarının korunacağını belirtti. Ancak muhalefet partileri, konunun parlamentoda gündeme getirileceğini duyurdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de sağlık verilerinin dijitalleşmesi ve özel sektörle paylaşımı son yıllarda hız kazandı. e-Nabız sistemi üzerinden toplanan vatandaş sağlık verileri, yerli ve yabancı teknoloji şirketlerinin ilgisini çekiyor. Palantir'in NHS deneyimi, Türkiye'nin sağlık verisi politikaları için uyarıcı bir vaka olabilir. Veri egemenliği ve KVKK kapsamında yabancı şirketlere veri aktarımı konusundaki hassasiyetler göz önüne alındığında, Türkiye'nin kamu sağlık verilerinin yönetiminde şeffaflık ve denetim mekanizmalarını güçlendirmesi gerekiyor. Ayrıca yerli sağlık teknolojileri ekosisteminin desteklenmesi, dışa bağımlılığı azaltabilir.
