Pakistan’ın kuzeybatısındaki Hayber-Pahtunhva eyaleti, bu hafta belgesiz Afganistan vatandaşlarına yönelik başlatılan ‘büyük çaplı operasyon’ ile sarsıldı. Yerel kaynaklardan edinilen bilgiye göre, eyalet polisi yollarda kurduğu kontrol noktalarında kimlik denetimi yaparken, Afgan yerleşimlerinde ev aramaları ve yıkımlar gerçekleştiriyor. Operasyonun hedefi, ülkede yasadışı yollarla bulunan Afgan göçmenler. Yetkililer, bu hamlenin ulusal güvenlik ve düzenin sağlanması için zorunlu olduğunu savunuyor.
Gelişmenin arka planı
Pakistan, yıllardır Afganistan’daki çatışmalardan kaçan milyonlarca Afgan’a ev sahipliği yapıyor. Ülkede resmi rakamlara göre 1,4 milyon, gayriresmî tahminlere göre ise 4 milyon kadar Afgan yaşıyor. Ancak son yıllarda artan güvenlik endişeleri ve ekonomik zorluklar, İslamabad yönetimini göçmen politikasını sertleştirmeye itti. Özellikle son dönemde Afganistan’dan sızan militan grupların Pakistan ordusuna yönelik saldırıları, halkta ve hükümette Afganlara karşı tepkiyi artırdı. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, geçen ay yaptığı açıklamada, “Ülkemizin kaynakları sınırlı ve herkesi besleyemeyiz. Yasal statüsü olmayanlar gitmek zorunda” demişti. Operasyon, bu sert söylemin fiiliyata dökülmesi olarak yorumlanıyor.
Operasyon kapsamında Hayber-Pahtunhva’nın özellikle Peşaver ve çevresindeki Afgan mahallelerinde evler boşaltıldı. Görgü tanıkları, ailelerin eşyalarını alelacele topladığını, bir kısmının ise polisten korkarak evlerine kapandığını aktarıyor. Polis, evleri yıkmadan önce eşyaların çıkarılmasına izin verirken, yollarda rastgele kimlik kontrolleri yapılıyor. Belgesiz olduğu tespit edilenler gözaltına alınıyor. Yerel yetkililer, operasyonun bir hafta içinde tamamlanmasını beklediklerini duyurdu.
Bölgesel ve küresel boyut
Pakistan’ın bu hamlesi, bölgesel dengeleri de etkileyecek gibi görünüyor. Afganistan’daki Taliban yönetimi, Pakistan’ın sınır dışı etme politikasını kınayarak “insanlık dışı” olarak nitelendirdi. Taliban sözcüsü Zabiullah Mücahid, sosyal medyadan yaptığı açıklamada, “Pakistan, Afgan mültecilere ev sahipliği yapma sorumluluğunu yerine getirmelidir. Bu tür uygulamalar iki ülke arasındaki ilişkileri zedeler” ifadelerini kullandı. Öte yandan Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) endişelerini dile getirerek, toplu sınır dışıların insan hakları ihlallerine yol açabileceği uyarısında bulundu. Pakistan ise operasyonun yalnızca belgesizleri kapsadığını, kayıtlı mültecilerin etkilenmediğini vurguluyor. Ancak insan hakları örgütleri, kayıtlı mültecilerin de belgelerinin geçerliliğini kaybetmesi nedeniyle mağdur olabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer bir göçmen politikası ikilemiyle karşı karşıya. Suriyeli sığınmacılara yönelik artan toplumsal tepki ve ekonomi üzerindeki yük, hükümeti Pakistan gibi daha sert önlemlere yöneltebilir. Pakistan deneyimi, toplu sınır dışıların uluslararası tepki çektiğini ve insan hakları ihlalleri riskini taşıdığını gösteriyor. Türkiye’nin bu süreçte daha kademeli ve kayıtlı göçmenleri hedef almayan bir strateji izlemesi beklenir. Ayrıca Taliban yönetimiyle ilişkilerde Pakistan’ın yaşadığı gerilim, Türkiye’nin Afganistan politikasında denge arayışını da etkileyebilir. Türk yetkililerin, bölgedeki istikrarı korumak için Pakistan-Taliban arasında arabuluculuk yapması gündeme gelebilir.
