Pakistan yönetimindeki Jammu ve Keşmir'de (AJK) son aylarda artan protestolar, bölgenin Pakistan federal hükümetiyle ilişkilerinde derinleşen bir krizi işaret ediyor. Analist Luv Puri'ye göre, “Tekrarlanan protestolar, yönetim, temsil ve bölge ile Pakistan federal yapısı arasındaki ilişkiye dair birikmiş şikayetlere işaret ediyor.” Bu hareketlilik, Keşmir'in özerklik taleplerini ve Pakistan'ın merkeziyetçi politikalarına karşı duyulan rahatsızlığı bir kez daha gündeme taşıdı.
Gelişmenin arka planı: Tarihsel ve siyasi dinamikler
Pakistan'ın 1947'deki bağımsızlığından bu yana, Keşmir bölgesi Hindistan ve Pakistan arasında bir anlaşmazlık konusu oldu. Pakistan yönetimindeki kısım, Azad Jammu ve Keşmir olarak adlandırılıyor ve kendi başbakanı, yasama meclisi ve yargı sistemine sahip olsa da, fiili olarak Pakistan federal hükümetinin sıkı denetimi altında. Bölge halkı uzun süredir ekonomik geri kalmışlık, siyasi temsil eksikliği ve federal müdahalelerden şikayetçi. Son protestoların fitilini ateşleyen olay ise, Pakistan hükümetinin AJK'da seçilmiş hükümetin görev süresini uzatma planı oldu. Muhalefet ve sivil toplum örgütleri, bu hamleyi demokratik sürece müdahale olarak nitelendirdi. Luv Puri, 2023'te başlayan ve 2024'te şiddetlenen bu protestoların altında yatan nedenleri sorguluyor: “Mesele sadece bir seçim kararı değil; bölge halkının onlarca yıldır biriktirdiği ekonomik ve siyasi hayal kırıklığının patlaması.”
Protestocular, özellikle genç nüfus, işsizlik, altyapı eksiklikleri ve yolsuzluğa dikkat çekiyor. AJK'nın kalkınma fonlarının büyük kısmı Pakistan federal hükümeti tarafından kontrol ediliyor ve bu da bölgede kaynak dağılımında adaletsizlik duygusunu körüklüyor. Ayrıca, Pakistan'ın 2018'de kabul ettiği ve AJK anayasasında değişiklik yapan bir yasa, bölgenin özerkliğini daha da kısıtladı. Bu yasa, AJK başbakanının yetkilerini sınırlarken, federal hükümetin bölge üzerindeki denetimini artırdı.
Bölgesel ve küresel boyut: Keşmir sorununun uluslararası yansımaları
Keşmir meselesi, Hindistan-Pakistan ilişkilerinin merkezinde yer alıyor ve bölgesel istikrarı doğrudan etkiliyor. Pakistan yönetimindeki Keşmir'deki huzursuzluk, Hindistan'ın da dikkatle izlediği bir konu. Hindistan hükümeti, daha önce kendi yönetimindeki Jammu ve Keşmir'in özel statüsünü 2019'da kaldırarak benzer bir merkezileşme politikası izlemişti. Her iki ülkenin de Keşmir konusunda benzer bir yönetim modeline yönelmesi, bölge halkının özerklik taleplerini daha da güçlendiriyor. Luv Puri, bu durumu “Keşmir'in her iki yakasında da insanlar kendi kaderlerini tayin etme hakkından mahrum bırakıldıklarını düşünüyor” sözleriyle özetliyor.
Uluslararası toplum, özellikle Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütleri, Keşmir'deki durumu yakından takip ediyor. Ancak, Pakistan'ın iç işlerine müdahale olarak algılanabileceği için net bir tavır alınmıyor. Bununla birlikte, ABD ve Çin gibi büyük güçlerin bölgedeki çıkarları, Keşmir sorununu küresel bir boyuta taşıyor. Çin, Pakistan'ın en yakın müttefiki olarak bölgede ekonomik yatırımlarını artırırken, ABD ise Hindistan ile stratejik ortaklığını derinleştiriyor. Bu jeopolitik rekabet, Keşmir'deki istikrarsızlığın daha da karmaşık hale gelmesine neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Keşmir sorununa geleneksel olarak duyarlı bir yaklaşım sergilemekte ve Birleşmiş Milletler bünyesinde taraflar arasında diyalog çağrısı yapmaktadır. Pakistan ile tarihi ve kültürel bağları bulunan Türkiye, bölgedeki istikrarsızlığın kendisini doğrudan etkilemese de, Güney Asya'daki güç dengelerini yakından takip etmektedir. Özellikle Hindistan-Pakistan gerginliğinin tırmanması, Türkiye'nin bölgesel barış çabalarını ve enerji koridorlarına erişimini etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Keşmir konusundaki tutumu, Pakistan ile ilişkilerinin yanı sıra Hindistan ile olan ticari ve diplomatik bağlarını da şekillendirebilir.
