Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (BMGK) marjında Bangladeş Geçici Hükümeti Başdanışmanı Muhammed Yunus ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile bir araya geldi. Görüşmelerde Pakistan'ın Bangladeş ve İran ile ikili ilişkilerini derinleştirme kararlılığı vurgulandı. Bu temaslar, Dakka'nın Hindistan ile gerilimli ilişkileri sürerken Pakistan ve Çin gibi ülkelerle bağlarını güçlendirme arayışına girdiği bir döneme denk geliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, New York'ta düzenlenen BM Genel Kurulu 79. oturumu kapsamında Bangladeş Geçici Hükümeti Başdanışmanı ve Nobel ödüllü ekonomist Muhammed Yunus ile bir araya geldi. Görüşmede ikili ticaret, yatırım, savunma iş birliği ve bölgesel konular ele alındı. Şerif, Bangladeş ile kardeşlik bağlarını güçlendirmeye hazır olduklarını belirtti. Bangladeş tarafı ise özellikle ekonomik iş birliği ve Pakistan'dan savunma malzemeleri tedariki konusunda istekli olduğunu gösterdi.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile yapılan görüşmede ise iki ülke arasındaki enerji, sınır güvenliği ve ticaret hacminin artırılması konuları öne çıktı. Pakistan ve İran, uzun süredir devam eden sınır güvenliği sorunlarına rağmen ekonomik iş birliğini geliştirme çabasında. Özellikle İran'ın Pakistan'a yönelik enerji ihracatı ve sınır ticaretinin canlandırılması masada. Ayrıca Afganistan'daki gelişmeler ve mülteci konusu da gündeme geldi.
Bu görüşmelerin zamanlaması, Bangladeş'in iç siyasetinde yaşanan büyük değişimin ardından gelmesi açısından dikkat çekiyor. Uzun süreli Başbakan Şeyh Hasina'nın istifasının ardından kurulan geçici hükümet, dış politikada çeşitlendirme arayışında. Hindistan ile yaşanan tarihi ve kültürel bağlara rağmen, son dönemde Yeni Delhi'ye yönelik eleştiriler artmış durumda. Dakka, alternatif ortaklar olarak Pakistan ve Çin'e yöneliyor. Pakistan ise Hindistan ile olan rekabetinde Bangladeş'i yanına çekmeye çalışıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Pakistan'ın Bangladeş ve İran ile ilişkilerini güçlendirme hamlesi, Güney Asya ve Orta Doğu'daki jeopolitik dengeler açısından önemli. Bangladeş, nüfus ve ekonomik potansiyeliyle bölgesel bir aktör. Pakistan ile yakınlaşma, Hindistan'ın bölgedeki etkisini dengeleme amacı taşıyor. İran ile ilişkiler ise enerji koridorları ve Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru'nun (CPEC) uzantısı olan İran-Pakistan hattı açısından kritik. Ayrıca ABD'nin Afganistan'dan çekilmesi sonrası bölgede oluşan boşlukta Pakistan ve İran iş birliği arayışında.
Çin'in rolü de göz ardı edilmemeli. Bangladeş, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'nde önemli bir ortak. Pakistan, Çin'in en yakın müttefiklerinden. Bu üçlü arasındaki etkileşim, Hint-Pasifik stratejisinde yeni bir denklem yaratabilir. İran ise Çin ile 25 yıllık kapsamlı iş birliği anlaşmasına sahip. Pakistan'ın İran ile ilişkilerini geliştirmesi, Çin'in bölgesel bağlantısallık hedefleriyle örtüşüyor.
Öte yandan, Bangladeş'teki geçici hükümetin dış politikası henüz netleşmiş değil. Muhammed Yunus, Batı ile ilişkileri dengelemeye çalışırken aynı zamanda Asya ülkeleriyle de bağları güçlendirmek istiyor. Pakistan ziyareti, bu çok yönlü diplomasinin bir parçası. Ancak Hindistan'ın tepkisi merak ediliyor. Yeni Delhi, Bangladeş ile Pakistan arasındaki yakınlaşmayı kendi güvenlik çıkarlarına aykırı görebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Pakistan ve Bangladeş ile tarihi ve kültürel bağlara sahip. Pakistan ile stratejik ortaklık, Bangladeş ile ekonomik iş birliği potansiyeli mevcut. İran ile ise enerji ve bölgesel güvenlik konularında diyalog sürüyor. Bu gelişme, Türkiye'nin Güney Asya ve Orta Doğu'daki dengeleri yakından izlemesini gerektiriyor. Özellikle savunma sanayii iş birliği ve ticaret anlaşmaları açısından yeni fırsatlar doğabilir. Ayrıca Türkiye, bölgesel istikrar için Pakistan-İran hattındaki enerji projelerinde rol alabilir. Ancak Hindistan ile ilişkilerin hassasiyeti göz önünde bulundurulmalı.
