Bloomberg'in kıdemli muhabirlerinden Rene Ismail'ın aktardığına göre, özel kredi endüstrisi (private credit), tarihsel olarak geleneksel bankaların hakim olduğu tüketici borçlandırma alanına hızla giriş yapıyor. Sektör, daha önce 'gölge bankacılık' olarak nitelendirilirken, 'Şimdi Al Sonra Öde' (Buy Now, Pay Later – BNPL) şirketlerinin 'hayali borç' olarak adlandırılan ve Wall Street'in tipik takip sistemlerinin dışında kalan ürünleri de bu dönüşümün merkezinde yer alıyor. Ekonomik yavaşlama sinyallerinin arttığı bir dönemde, bu yeni kredi akışının yarattığı kırılganlıklar, küresel finansal istikrar açısından soru işaretleri doğuruyor.
Özel Kredinin Yükselişi ve Dönüşümü
2008 küresel finans krizinin ardından sıkılaşan bankacılık düzenlemeleri, geleneksel bankaların bilançolarını daraltmasına yol açtı. Bu boşluğu dolduran özel kredi fonları, başlangıçta şirket satın almaları ve kurumsal borçlanmalara odaklanmıştı. Ancak son yıllarda bu fonlar, perakende ve tüketici finansmanına yönelerek portföylerini çeşitlendiriyor. BlackRock, KKR ve Apollo Global Management gibi devlerin yönettiği özel kredi fonlarının toplam büyüklüğünün 1,5 trilyon doları aştığı tahmin ediliyor. Bu fonlar, düşük faiz ortamında yüksek getiri arayışındaki yatırımcılardan topladıkları sermayeyi, kredi notu düşük veya teminatsız tüketici kredilerine aktarıyor.
'Şimdi Al Sonra Öde' şirketleri ise bu ekosistemin en hızlı büyüyen segmenti. Klarna, Affirm ve Afterpay gibi firmalar, özellikle Z kuşağı ve düşük gelirli tüketiciler arasında popülerlik kazanmış durumda. Bu modelde tüketiciler, kısa vadeli ve faizsiz taksitlerle alışveriş yaparken, BNPL şirketleri bu kredileri menkul kıymetleştirerek özel kredi fonlarına satıyor. Bloomberg'in aktardığına göre, bu varlıkların gerçek riskliliği konusunda şeffaflık eksikliği bulunuyor; 'hayali borç' terimi, bu kredilerin geri ödenme olasılığının geleneksel kredi kartlarına göre daha belirsiz olmasından kaynaklanıyor.
Kırılganlıklar ve Ekonomik Riskler
Özel kredi piyasasının tüketici borcuna yönelmesi, ekonominin yavaşladığı bir döneme denk geliyor. ABD'de işsizlik oranının düşük seyretmesine rağmen, kişisel tasarruf oranları tarihi düşük seviyelere gerilemiş durumda. Enflasyonun etkisiyle satın alma gücü azalan tüketiciler, giderek daha fazla borçlanmak zorunda kalıyor. New York Fed verilerine göre, 2023 yılı sonunda hanehalkı borcu 17,5 trilyon dolara ulaşırken, kredi kartı ve otomobil kredisi temerrüt oranları yükselişe geçti. Bu ortamda, daha yüksek risk taşıyan ve daha az düzenlenmiş olan özel kredi ürünlerinin temerrüt oranları, sistemik bir risk oluşturabilir.
Bloomberg Real Yield programında konuşan analistler, özel kredi piyasasının henüz bir stres testinden geçmediğine dikkat çekiyor. Geleneksel bankaların aksine, bu fonlar Merkez Bankası likidite imkanlarına erişemiyor ve mevduat gibi istikrarlı kaynaklara sahip değil. Borçlanma maliyetlerinin yükseldiği bir ortamda, fonlama riski artıyor. Ayrıca, BNPL kredilerinin menkul kıymetleştirilmesi, 2008 krizinde görülen ve 'zehirli varlıklar' olarak adlandırılan yapılara benzerlik gösteriyor. Düzenleyici kuruluşlar henüz bu alana tam anlamıyla müdahale etmiş değil; ABD'de Tüketici Mali Koruma Bürosu (CFPB), BNPL şirketlerine yönelik yeni kurallar üzerinde çalışıyor ancak süreç henüz tamamlanmadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomiler için önemli sinyaller taşıyor. Türkiye'de de benzer BNPL uygulamaları ve alternatif finansman modelleri yaygınlaşmaktadır. Küresel özel kredi piyasasında yaşanacak bir kriz, Türkiye'nin uluslararası finansmana erişimini dolaylı yoldan etkileyebilir; çünkü bu fonlar, gelişmekte olan piyasalara da borç verme eğilimindedir. Ayrıca Türkiye'de yüksek enflasyon ve düşük tasarruf oranları, tüketici borçluluğunu artırırken, düzenleme boşlukları nedeniyle benzer riskler oluşabilir. Merkez Bankası ve BDDK'nın, özellikle fintech şirketlerinin tüketici kredisi uygulamalarını daha yakından izlemesi, olası bir küresel şoktan korunmak için elzem görünmektedir.
