Uluslararası yardım kuruluşu Oxfam'ın yayımladığı yeni bir rapor, Avrupa'nın en büyük şirketlerinin kârlarının ortalama üçte ikisinden fazlasını hissedarlara aktardığını, bunun da yatırım, iklim eylemi ve işçi ücretleri için kullanılabilecek kaynakları önemli ölçüde azalttığını ortaya koyuyor. Raporda, bu eğilimin Avrupa'da gelir eşitsizliğini derinleştirdiği ve ekonomik adaletsizliği körüklediği vurgulanıyor.
Kârların büyük kısmı hissedarlara gidiyor
Oxfam'ın Avrupa Birliği'nin en büyük 50 şirketi üzerinde yaptığı analize göre, bu şirketler 2022 yılında elde ettikleri toplam 400 milyar avro kârın yaklaşık 270 milyar avrosunu (yüzde 68) hissedar getirisi olarak dağıttı. Bu oran, geçmiş yıllara kıyasla belirgin bir artış gösteriyor ve şirketlerin yatırım yapma, inovasyon geliştirme veya çalışanlarına daha iyi ücret ödeme kapasitesini sınırlıyor. Rapor, özellikle enerji, ilaç ve teknoloji sektörlerindeki dev firmaların kâr dağıtımında başı çektiğini belirtiyor.
Oxfam'a göre, bu durum sadece hissedarların zenginleşmesine yol açmakla kalmıyor, aynı zamanda şirketlerin vergi kaçırma veya agresif vergi planlaması yapmasına da olanak tanıyor. Avrupa ülkeleri, pandemi sonrası toparlanma ve enerji kriziyle mücadele ederken, büyük şirketlerin kârlarını vergi cennetlerine kaydırdığı veya düşük vergi oranlarından yararlandığı iddia ediliyor. Oxfam, bu uygulamaların hükümetlerin sosyal harcamalar ve iklim yatırımları için ihtiyaç duyduğu vergi gelirlerini azalttığını savunuyor.
İklim krizi ve ücret baskısı
Raporda ayrıca, kârların hissedarlara kaydırılmasının iklim kriziyle mücadeleyi de olumsuz etkilediği belirtiliyor. Avrupa'nın en büyük şirketlerinin, yeşil dönüşüm için gerekli yatırımları yapmak yerine kısa vadeli hissedar getirisine odaklandığı ifade ediliyor. Oxfam, bu şirketlerin karbon emisyonlarını azaltma taahhütlerini yerine getirmediğini ve fosil yakıt yatırımlarına devam ettiğini öne sürüyor. Öte yandan, işçi ücretlerinin enflasyon karşısında eridiği ve reel ücretlerin düştüğü bir dönemde, üst düzey yönetici maaşlarının astronomik seviyelere ulaştığına dikkat çekiliyor. Rapora göre, bazı CEO'ların bir saatlik kazancı, bir işçinin yıllık maaşına denk geliyor.
Oxfam, Avrupa hükümetlerine şirket kârlarına daha yüksek vergiler getirilmesi, hissedar getirilerinin sınırlandırılması ve şirketlerin iklim taahhütlerine uymasını zorunlu kılacak düzenlemeler yapılması çağrısında bulunuyor. Kuruluş, aksi takdirde ekonomik eşitsizliğin daha da artacağı ve toplumsal huzursuzluğun yaygınlaşacağı uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin de içinde bulunduğu küresel ekonomik sistemin temel bir sorununa işaret ediyor. Türkiye'de de büyük şirketlerin kâr dağıtım politikaları ve vergi adaleti tartışmaları sıkça gündeme geliyor. Oxfam raporu, Türkiye'deki şirketlerin benzer uygulamalarla ekonomik eşitsizliği artırabileceğini gösteriyor. Özellikle yüksek enflasyon ve düşük ücretlerle mücadele eden Türkiye'de, şirket kârlarının daha adil dağıtılması ve vergi gelirlerinin artırılması, sosyal devlet ilkeleri açısından önem taşıyor. Ayrıca, Türkiye'nin iklim hedeflerine ulaşması için şirketlerin yeşil yatırımlara yönlendirilmesi gerekiyor. Rapordaki uyarılar, Türk hükümetinin de dikkate alması gereken evrensel bir ekonomik adalet meselesini gündeme getiriyor.
