Ukrayna savunma sanayiinden üst düzey bir yetkili, iki yıl önce tamamen otonom insansız hava araçlarının (drone) belirli bir bölgedeki her canlıyı hedef alarak imha ettiği bir saha testi gerçekleştirildiğini ve bu testte sivil kayıplarının doğrulandığını açıkladı. New Scientist dergisinde yayımlanan habere göre, bu test otonom silah sistemlerinin savaş alanında ilk kez doğrudan sivil kayba yol açması olarak kayıtlara geçti. FRANCE 24'e konuşan Dijital Etik Profesörü Mariarosaria Taddeo, bu gelişmenin sivilleri doğrudan tehlikeye atacağını vurgulayarak "Siviller artık ateş hattında" uyarısında bulundu.
Gelişmenin arka planı
New Scientist'in haberine göre, Ukrayna'nın önde gelen savunma şirketlerinden birinin üst düzey yöneticisi, iki yıl önce gerçekleştirilen bir testte otonom drone'ların programlandığı bölgede tespit ettikleri her hedefi imha etmek üzere görevlendirildiğini söyledi. Yetkili, test sonucunda belirlenen alandaki tüm canlıların - aralarında sivillerin de bulunduğu - öldürüldüğünü doğruladı. Bu, otonom silahların insan müdahalesi olmaksızın sivil kayba yol açtığı bilinen ilk vaka olma özelliği taşıyor.
Profesör Mariarosaria Taddeo, Oxford Üniversitesi'nden dijital etik uzmanı, bu tür sistemlerin kullanımının uluslararası insancıl hukuku ihlal ettiğini belirtti. Taddeo, "Tam otonom silahlar, orantılılık ve ayrım gözetme ilkelerini ihlal eder. Sivilleri savaşçılardan ayırt edemezler ve bu nedenle sivilleri doğrudan hedef haline getirirler" dedi. Olay, savaşta yapay zeka kullanımının hukuki ve etik boyutlarını yeniden gündeme taşıdı.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu gelişme, küresel silahlanma yarışında yeni bir dönemin başlangıcı olarak yorumlanıyor. Otonom silah sistemleri, başta ABD, Çin, Rusya ve İsrail olmak üzere birçok ülke tarafından geliştiriliyor. Birleşmiş Milletler nezdinde otonom silahların yasaklanmasına yönelik müzakereler yıllardır sürüyor ancak bağlayıcı bir anlaşmaya varılamadı. Sivil toplum kuruluşları, bu tür silahların kontrolsüz yayılmasının insanlık için varoluşsal bir tehdit oluşturduğu uyarısında bulunuyor.
Uzmanlar, yapay zeka destekli silahların savaş alanında karar verme sürecini hızlandırdığını ancak aynı zamanda hata payını artırdığını belirtiyor. İnsan denetimi olmadan hareket eden drone'ların, yanlış hedef tespiti veya çevresel faktörler nedeniyle sivil kayıplara yol açma riski yüksek. Olay, uluslararası toplumun otonom silahlar konusunda acil bir düzenleme yapması gerektiğini bir kez daha gözler önüne serdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin savunma sanayiindeki otonom sistemler konusundaki çalışmaları açısından dikkatle izlenmelidir. Türkiye, yerli ve milli imkanlarla geliştirdiği Bayraktar TB2 ve Akıncı gibi insansız hava araçlarıyla bilinirken, bu araçların otonom yeteneklerinin artırılması yönünde çalışmalar yürütülmektedir. Otonom silah sistemlerinin sivil kayıplara yol açması, Türkiye'nin uluslararası hukuk ve insancıl hukuk çerçevesinde bu teknolojileri kullanırken daha dikkatli olması gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, Türkiye'nin otonom silahların yasaklanması veya sıkı düzenlemeye tabi tutulması yönündeki küresel tartışmalarda pozisyon alması, hem dış politikada hem de savunma ihracatında önemli sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle, Türkiye'nin otonom sistemler konusunda etik ve hukuki çerçeveyi netleştirmesi ve uluslararası müzakerelere aktif katılımı stratejik bir öncelik haline gelmiştir.
