ABD Senatörü Jon Ossoff (Georgia-Demokrat), Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Robert F. Kennedy Jr.'ı, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) siklospora dahil parazitik enfeksiyonları izleme programını sonlandırma kararı nedeniyle sert bir dille eleştirdi. Ossoff, söz konusu kararın gıda kaynaklı hastalık salgınlarının erken tespitini zorlaştırdığını ve halk sağlığını tehlikeye attığını savundu. Geçtiğimiz yıl alınan kararla CDC bünyesinde yürütülen FoodNet adlı izleme sistemi askıya alınmıştı. Sistem, özellikle siklospora gibi parazitlerin neden olduğu enfeksiyonların takibinde kritik rol oynuyordu.
Gelişmenin arka planı
FoodNet, CDC’nin Gıda Güvenliği Ofisi tarafından yönetilen ve 10 eyalette aktif olarak çalışan bir sürveyans ağıdır. Bu ağ sayesinde her yıl binlerce gıda kaynaklı hastalık vakası kayıt altına alınıyor ve salgınların kaynağı hızlıca tespit edilebiliyordu. Siklospora, genellikle kontamine meyve ve sebzelerle bulaşan bir bağırsak paraziti olup, özellikle bağışıklık sistemi zayıf bireylerde ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. CDC verilerine göre, son beş yılda siklospora kaynaklı en az 2 bin 500 vaka rapor edilmişti.
Ancak Kennedy yönetimi, bütçe kesintileri ve “gereksiz bürokrasi” gerekçesiyle FoodNet’i durdurma kararı aldı. Karar, gıda güvenliği uzmanları ve halk sağlığı örgütleri tarafından geniş çapta eleştirilirken, Ossoff'un Kennedy'ye yönelttiği suçlamalar bu eleştirileri kurumsal bir boyuta taşıdı. Senatör, yaptığı açıklamada “Salgınları önceden tespit edemezseniz, müdahale şansınızı da kaybedersiniz” ifadelerini kullandı.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD’de gıda kaynaklı hastalıklar yılda yaklaşık 48 milyon kişiyi etkiliyor ve bunların 128 bini hastaneye kaldırılıyor. FoodNet gibi sürveyans sistemleri, sadece ABD için değil, küresel gıda tedarik zinciri açısından da erken uyarı işlevi görüyor. Siklospora salgınları genellikle ithal meyve ve sebzelerle ilişkilendirildiğinden, bu tür bir izleme sisteminin durdurulması, ABD’ye gıda ihraç eden ülkeler için de risk oluşturuyor. Uzmanlar, sistemin askıya alınmasının, gelecekteki salgınların tespitinde gecikmelere ve daha büyük halk sağlığı krizlerine yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Öte yandan, bu karar Biden yönetiminin halk sağlığı politikalarına yönelik eleştirileri de beraberinde getirdi. Kennedy’nin daha önce aşı karşıtı söylemleriyle bilinen bir isim olması, sağlık bakanlığına atanmasının ardından benzer radikal adımlar atabileceği endişelerini artırmıştı. Ossoff’un çıkışı, Kongre’deki Demokratların bu politikaları denetleme çabalarının bir parçası olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin gıda kaynaklı hastalık izleme sistemini zayıflatması, küresel gıda ticareti açısından risk oluşturuyor. Türkiye, ABD'ye önemli miktarda yaş meyve ve sebze ihraç eden ülkeler arasında yer alıyor. Siklospora gibi parazitlerin tespitinde gecikmeler, Türkiye'den yapılan ihracatta itibar kaybına ve ticari engellere yol açabilir. Ayrıca, bu tür kararlar, gelişmiş ülkelerde halk sağlığı sistemlerinin kırılganlığını gözler önüne seriyor. Türkiye'nin kendi gıda güvenliği denetim mekanizmalarını güçlendirmesi ve uluslararası standartlara uyumu sürdürmesi, bu tür küresel belirsizliklere karşı korunmak için önem taşıyor.
