Ortadoğu’da devam eden çatışmalar, asfalt ve yol kaplamasında kullanılan temel hammadde olan bitüm fiyatlarını küresel çapta yükseltiyor. Bu durum, kendi üretim kapasitesi sınırlı olan Afrika kıtasında özellikle sert hissediliyor. Madagaskar’dan Gine’ye, Kamerun’dan Kenya’ya kadar birçok ülkedeki yol yapım firmaları, artan maliyetler ve uzayan teslimat süreleri nedeniyle ya projelerini durdurmak ya da bütçelerini revize etmek zorunda kalıyor.
Savaşın gölgesinde yükselen maliyetler
İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik operasyonları ve bölgedeki diğer jeopolitik gerilimler, petrol fiyatlarında dalgalanmalara yol açarken, petrol türevi bir ürün olan bitümün arz ve fiyatını da doğrudan etkiliyor. Özellikle İran ve Suudi Arabistan gibi büyük bitüm üreticilerinin bulunduğu bölgede, nakliye rotalarının güvenliği ve sigorta primlerindeki artış, ton başına maliyeti önemli ölçüde yukarı çekiyor. Afrika ülkeleri, bitüm ihtiyaçlarının büyük kısmını bu bölgeden ithal ediyor; ancak kendi rafineri altyapıları yetersiz olduğu için dışa bağımlılıkları tam.
Afrika’da altyapı projeleri tehlikede
Afrika Birliği’nin 2063 Gündemi kapsamında kıtayı birbirine bağlamayı hedefleyen trans-Afrika karayolu ağları, bu fiyat artışından en fazla etkilenen projeler arasında. Uganda, Tanzanya ve Mozambik gibi ülkelerde devam eden otoyol inşaatlarında bitüm maliyeti, toplam proje bütçesinin yüzde 15’ine kadar çıkabiliyor. Nijerya, Güney Afrika ve Mısır gibi büyük ekonomiler kısmen kendi üretimlerini yapabilse de, kıtanın çoğunluğu için ithal bitüm vazgeçilmez. Artan maliyetler, sadece yol yapımını değil, aynı zamanda kalkınma bankaları ve uluslararası finans kuruluşları tarafından finanse edilen altyapı projelerinin sürdürülebilirliğini de tehdit ediyor.
Uzmanlar, eğer Ortadoğu’daki çatışmalar sona ermez ve petrol fiyatları kontrol altına alınmazsa, Afrika’daki yol inşaatı maliyetlerinin önümüzdeki iki yıl içinde yüzde 30 daha artabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, kıtanın ulaşım ağını geliştirerek ekonomik büyümeyi hızlandırma hedefini ciddi şekilde sekteye uğratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika’da özellikle inşaat ve altyapı alanında önemli bir oyuncu. Türk müteahhitlik firmaları, Sahra Altı Afrika’da birçok yol ve otoyol projesini üstleniyor. Bitüm fiyatlarındaki bu artış, Türk şirketlerinin proje maliyetlerini ve kâr marjlarını doğrudan etkiliyor. Ayrıca Türkiye, kendi petrol rafinerilerinde bitüm üretiyor olsa da, Ortadoğu’daki arz daralması Türkiye’nin de ithalat maliyetlerini yükseltebilir. Türkiye’nin Afrika’daki nüfuzunu artırma stratejisi göz önüne alındığında, artan maliyetler bu ülkelerle olan ekonomik işbirliğini zorlayabilir. Uzun vadede, Türkiye’nin Afrika’da bitüm üretimine yatırım yapması veya alternatif bağlayıcı malzemeler geliştirmesi gündeme gelebilir.
