Avustralya'da opioid bağımlılığı tedavisinde kullanılan ve hükümet tarafından ağır şekilde sübvanse edilen 'hayat kurtarıcı' bir ilaç, yıl sonunda piyasadan çekilecek. Uzmanlar, ABD'li ilaç şirketlerinin Trump yönetiminin küresel ticaret politikalarındaki değişikliklere tepki olarak daha fazla ilacı geri çekebileceği uyarısında bulunuyor. Avustralya Terapötik Ürünler İdaresi'ne (TGA) yapılan başvuruyla, buprenorfin içeren enjeksiyonluk uzun etkili formülasyonun üretiminin durdurulacağı bildirildi. İlacın marka adı Sublocade olup, opioid bağımlılığı tedavisinde aylık enjeksiyon olarak uygulanıyor. Sağlık Bakanlığı, alternatif tedavilerin mevcut olduğunu ancak bunların aynı etkinlik ve erişilebilirliğe sahip olmadığını kabul ediyor.
Gelişmenin arka planı
Sublocade, Avustralya'da 2021'den bu yana Farmasötik Faydalar Programı (PBS) kapsamında yaklaşık 5 bin hastaya sübvansiyonlu olarak sunuluyordu. İlaç, hastaların günlük hap almak zorunda kalmaması ve nüksetme riskini azaltması nedeniyle bağımlılık tedavisinde devrim olarak görülüyordu. Üretici firma Indivior, tedarik zincirindeki sorunlar ve ABD'deki regülasyon değişiklikleri nedeniyle üretimi durdurduğunu açıkladı. Ancak uzmanlar, bu kararın Trump yönetiminin yerli üretimi teşvik eden politikaları doğrultusunda ABD ilaç şirketlerinin küresel taahhütlerini azaltmasıyla bağlantılı olduğunu belirtiyor. Avustralya Tıp Derneği, ilacın sağladığı avantajların ikamesinin mümkün olmadığını ve hastaların tedaviye erişiminin ciddi şekilde kısıtlanacağını vurguluyor. PBS sübvansiyonu olmadan ilacın maliyeti hasta başına aylık 1.200 Avustralya dolarını buluyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu durum, ABD merkezli ilaç şirketlerinin ticaret politikalarına bağlı olarak küresel pazarlardan çekilme eğilimini yansıtıyor. Trump yönetimi, ABD'li ilaç şirketlerine yerli üretim ve Ar-Ge'ye odaklanma çağrısı yaparken, uluslararası sübvansiyon programlarını hedef alan politikalar izliyor. Avustralya, Sublocade'in çekilmesiyle bu politikaların somut bir kurbanı haline geldi. Uzmanlar, benzer ilaçların diğer ülkelerde de risk altında olduğunu belirtiyor. Özellikle küçük pazar hacmine sahip ülkeler, ABD merkezli ilaçların tedarikinde sıkıntı yaşayabilir. Dünya Sağlık Örgütü, opioid bağımlılığının küresel bir halk sağlığı sorunu olduğunu ve tedaviye erişimin daraltılmasının olumsuz sonuçlar doğuracağını belirtti. Indivior'un kararı, Avustralya'da 2022'de 1.773 kişinin opioid kaynaklı aşırı dozdan öldüğü bir dönemde geldi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de opioid bağımlılığı, özellikle sentetik opioidlerin yaygınlaşmasıyla artan bir halk sağlığı sorunu olsa da Avustralya'daki bu gelişme, doğrudan Türkiye'yi bağlamamaktadır. Ancak bu durum, ABD merkezli ilaç firmalarının ticari kararlarının küresel tedarik zincirlerini nasıl etkileyebileceğini göstermesi açısından önemlidir. Türkiye, yerli ilaç üretimini artırma ve dışa bağımlılığı azaltma politikaları izlemektedir. Bu tür çekilmeler, Türkiye'nin ilaç tedarikinde stratejik çeşitlendirme ve yerli üretimi destekleme gerekliliğini bir kez daha ortaya koymaktadır. Ayrıca, bağımlılık tedavisinde kullanılan ilaçların erişilebilirliğini korumak için ulusal düzenlemelerin ve alternatif tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi önem kazanmaktadır.
