Cumhuriyetçi Ohio Valisi Mike DeWine, 45 yılı aşkın bir süre önce eyaletin idam cezasını yeniden yürürlüğe koyan yasayı birlikte kaleme alan isim olarak, bu cezanın artık ahlaken savunulamaz olduğunu ve caydırıcılık işlevini yitirdiğini belirterek kaldırılması çağrısında bulundu. DeWine, görev süresinin sona ermesine kısa bir süre kala yaptığı açıklamada, “Artık idam cezasının cinayetleri caydırdığına inanmıyorum” ifadelerini kullandı. Vali, bu kararında yanlış mahkumiyet olasılığı, uygulamadaki eşitsizlikler ve cezanın geri döndürülemez doğasının etkili olduğunu vurguladı.
Arka Plan: DeWine’ın İdam Cezasıyla İmtihanı
Mike DeWine, 1970’li yılların sonunda Ohio Senatosu’nda görev yaparken, ABD Yüksek Mahkemesi’nin 1972’de idam cezasını geçici olarak kaldıran kararının ardından eyaletin yeni bir idam yasası hazırlaması sürecinde kilit rol oynamıştı. O dönemde cezanın adalet sisteminin önemli bir parçası olduğuna inanan DeWine, yasanın geçmesi için yoğun çaba harcamıştı. Ancak yıllar içinde tanık olduğu adli hatalar, masum insanların idam sırasına girmesi ve cezanın orantısız şekilde yoksul ve azınlık mahkumlara uygulanması, Vali’nin görüşlerini köklü biçimde değiştirdi.
DeWine ayrıca, Ohio’da idam cezasının uygulanmasındaki fiili durma noktasına da dikkat çekti. Eyalet, 2018’den bu yana infaz malzemesi teminindeki sorunlar ve yasal engeller nedeniyle hiçbir mahkumu idam etmedi. Vali, “Pratikte zaten uygulanmayan bir cezayı kanunlarda tutmanın bir anlamı yok” diyerek, yasaların gerçeklikle uyumlu hale getirilmesi gerektiğini savundu.
Küresel ve Ulusal Bağlam: ABD’de İdam Cezasının Gerilemesi
DeWine’ın çıkışı, ABD genelinde idam cezasına desteğin azaldığı bir döneme denk geldi. Ülkede 2023 yılında gerçekleştirilen infaz sayısı 18 ile son 20 yılın en düşük seviyesine inerken, kamuoyu yoklamaları da idam cezasına verilen desteğin 1960’lardan bu yana en düşük noktada olduğunu gösteriyor. Son olarak, Colorado, Virginia ve New Hampshire gibi eyaletler idam cezasını tamamen kaldırırken, Pennsylvania ve Kaliforniya gibi eyaletlerde ise valiler moratoryum ilan etti.
Küresel ölçekte de idam cezası kullanımı giderek azalıyor. Uluslararası Af Örgütü verilerine göre, 2022’de 55 ülkede idam cezası uygulanırken, 2023’te bu sayı 48’e düştü. Avrupa Birliği ülkelerinin tamamı idam cezasını kaldırmış durumda ve AB, üyelik sürecindeki ülkelerden de bu cezayı kaldırmalarını talep ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin önde gelen Cumhuriyetçi siyasetçilerinden birinin idam cezasına karşı çıkması, küresel çapta cezalandırma politikalarına yönelik tartışmaları yeniden alevlendirebilir. Türkiye’de idam cezası 2004 yılında anayasa ve ceza kanunundan çıkarılmış olmasına rağmen, son dönemde bazı çevrelerde cezanın yeniden getirilmesine yönelik tartışmalar yaşanmaktadır. DeWine’ın açıklamaları, idam cezasının caydırıcılık ve adalet gibi temel argümanlarının sorgulanmasına katkı sağlayarak, Türkiye’deki benzer tartışmalarda uluslararası bir referans noktası oluşturabilir. Ayrıca, Türkiye’nin AB üyeliği hedefi doğrultusunda idam cezasının gündemden tamamen çıkarılması gerektiği hatırlatması bakımından da önem taşımaktadır.
