İngiltere medya ve iletişim düzenleyici kurumu Ofcom, Avustralya’nın 16 yaş altı çocuklara yönelik sosyal medya yasağı modelinin, teknik ve hukuki açıdan İngiltere’de aynen uygulanmasının mümkün olmayabileceği uyarısında bulundu. Kurum, Birleşik Krallık hükümetinin çocukları çevrimiçi zararlardan korumak amacıyla sosyal medya platformlarına yaş sınırlaması getirme planlarını desteklemekle birlikte, Avustralya modelinin doğrudan kopyalanmasının beklenen etkiyi yaratmayacağını belirtti. Ofcom’un değerlendirmesi, hükümetin sanal özel ağlara (VPN) yaş sınırı getirilmesi gibi yeni önlemleri masaya yatırdığı bir dönemde geldi.
Arka plan: Avustralya modeli neden tartışılıyor?
Avustralya, geçtiğimiz yıl dünyada benzeri görülmemiş bir adım atarak 16 yaş altı çocukların sosyal medya platformlarını kullanmasını yasaklayan bir yasayı kabul etmişti. Yasa, TikTok, Instagram, Snapchat, X (eski adıyla Twitter) ve YouTube gibi platformlara, kullanıcılarının yaşlarını doğrulama ve küçük kullanıcıları engelleme zorunluluğu getiriyor. Uygulamanın test aşaması bu yıl içinde başlayacak ve tam yürürlüğe girmesi 2026 yılının ortalarını bulacak.
Ancak Ofcom’un yayımladığı teknik değerlendirme raporu, bu modelin karşılaştığı temel zorluklara işaret ediyor. Rapor, sosyal medya platformlarının kullanıcı yaşını doğru tespit etmesinin teknik olarak zor olduğunu, yüz tanıma veya kimlik belgesi taraması gibi yöntemlerin ise gizlilik endişelerini artırdığını vurguluyor. Ayrıca, kısıtlamalardan kaçmak için VPN kullanımının yaygınlaşması bekleniyor. İngiltere hükümeti bu soruna çözüm olarak VPN hizmetlerine yaş sınırlaması getirilmesi olasılığını değerlendiriyor. Ancak Ofcom, uluslararası VPN sağlayıcılarını denetlemenin neredeyse imkânsız olduğunu ve bu tür bir düzenlemenin ifade özgürlüğü ve internet erişimi açısından ciddi riskler taşıdığını belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Düzenleme dalgası ve dijital haklar
Avustralya’nın hamlesi, çocukların çevrimiçi güvenliğini artırma amacı taşısa da, uluslararası alanda geniş yankı uyandırdı. Avrupa Birliği, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında yaş doğrulama ve risk değerlendirmesi konusunda platformlara yükümlülükler getirmiş durumda. ABD’de ise bazı eyaletler benzer yasalar çıkarırken, federal düzeyde henüz kapsamlı bir düzenleme bulunmuyor.
Uzmanlar, yaş sınırlamasının çocukları koruma potansiyelinin yanı sıra, dijital haklar ve mahremiyet üzerindeki etkilerine de dikkat çekiyor. VPN yasaklarının, otoriter rejimler tarafından sansür aracı olarak kullanılabileceği, ifade özgürlüğünü kısıtlayabileceği uyarısı yapılıyor. Ofcom’un raporu, İngiltere hükümetini daha esnek ve teknolojik olarak uygulanabilir çözümler aramaya yönlendirebilir. Rapor, etkili bir düzenlemenin ancak ebeveyn denetim araçları, medya okuryazarlığı eğitimi ve platformların tasarım değişiklikleri ile birlikte uygulanabileceğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de 13 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin kısıtlamalar mevcut olmakla birlikte, uygulama zafiyetleri ve denetim eksiklikleri bulunuyor. Ofcom’un uyarıları, Türkiye’de de benzer düzenlemeleri tartışan yetkililer için önemli bir referans niteliği taşıyor. Avustralya modelinin teknik zorlukları, Türkiye’nin dijital platform düzenlemelerinde karşılaşabileceği sorunlara ışık tutuyor. Ayrıca, VPN kullanımının Türkiye’de yaygın olduğu düşünülürse, yaş sınırlamasına yönelik herhangi bir politikanın, internet özgürlüğü ve sansür tartışmalarını yeniden alevlendirmesi olası. Türkiye’nin, uluslararası deneyimleri dikkate alarak, hem çocukları koruyacak hem de dijital hakları ihlal etmeyecek dengeli bir yol izlemesi gerekiyor.
