Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) Genel Sekreteri Mathias Cormann, ülkeleri dijital vergilendirme konusunda tek başlarına hareket etmemeleri konusunda uyardı. Cormann, çok sayıda ülkenin ulusal dijital hizmet vergileri getirmeyi değerlendirdiği bir dönemde, parçalı bir yaklaşımın küresel ticaret ve yatırımlar üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini belirtti. OECD nezdinde yaklaşık 140 ülkenin katılımıyla yürütülen müzakereler, dijital ekonominin vergilendirilmesinde uluslararası bir çerçeve oluşturmayı hedefliyor. Cormann, bu sürecin başarısız olması halinde ülkelerin kendi başlarına harekete geçerek ticari gerilimleri artırabileceği uyarısında bulundu.
Gelişmenin arka planı: Dijital vergilendirme neden bu kadar önemli?
Dijital ekonominin hızla büyümesi, geleneksel vergilendirme kurallarının yetersiz kalmasına yol açtı. Amazon, Google, Apple, Meta ve Microsoft gibi dev teknoloji şirketleri, kullanıcılarının bulunduğu ülkelerde fiziksel bir varlık bulundurmadan önemli gelirler elde ediyor; ancak bu ülkelerde vergi ödemiyor ya da çok düşük oranlarda vergi ödüyorlar. Bu durum, özellikle gelişmiş ekonomiler ve gelişmekte olan ülkeler arasında büyük bir gelir kaybına neden oluyor. OECD ve G20 himayesinde yürütülen "Kapsayıcı Çerçeve" müzakereleri, dijital hizmet sağlayıcılarının kârlarının önemli bir kısmını, kullanıcılarının bulunduğu ülkelerde vergilendirmek üzere yeni kurallar belirlemeyi amaçlıyor. Ancak müzakereler, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle yavaş ilerliyor. ABD, kendi teknoloji devlerini hedef alan ulusal dijital vergilere karşı çıkarken, AB ülkeleri bu vergileri adil bir çözüm olarak savunuyor.
Cormann'ın uyarıları, bu tür ulusal vergilerin yaygınlaşmasının, çokuluslu şirketler için karmaşık bir vergi ortamı yaratacağı ve potansiyel olarak ticaret savaşlarını tetikleyebileceği endişesine dayanıyor. Geçtiğimiz yıllarda Fransa, İngiltere, İtalya, İspanya, Avusturya ve Hindistan gibi ülkeler tek taraflı dijital hizmet vergileri uygulamaya koydu; bu da ABD'nin misilleme tehditlerine ve ticari gerginliklere yol açtı. Biden yönetimi, OECD sürecini desteklediğini açıklasa da, bazı ABD'li yasa yapıcılar ulusal dijital vergilerin ABD şirketlerine karşı ayrımcı olduğunu savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut: OECD anlaşması neden zorlanıyor?
OECD'nin iki sütunlu planı, dijital şirketlerin kârlarının bir kısmının pazar ülkelerine yeniden dağıtılmasını (Birinci Sütun) ve küresel asgari kurumlar vergisi oranının en az %15 olarak belirlenmesini (İkinci Sütun) öngörüyor. İkinci Sütun'da nispeten ilerleme sağlanırken, Birinci Sütun'da anlaşma sağlanamadı. Özellikle ABD, vergilendirilecek şirketlerin kapsamının daraltılması ve uyuşmazlık çözüm mekanizmalarının zorunlu olmamasını talep ediyor. Gelişmekte olan ülkeler ise daha geniş bir kapsam ve daha yüksek bir vergi payı istiyor. Bu çıkmaz, ülkeleri kendi çözümlerini üretmeye itiyor.
Cormann'ın konuşması, 2023 yılının ikinci yarısında sonuçlandırılması planlanan ancak henüz imzalanamayan küresel dijital vergi anlaşmasının kritik bir aşamada olduğunu gösteriyor. OECD, yıl sonuna kadar bir metin üzerinde uzlaşılmasını umuyor; ancak başarısızlık halinde, her ülkenin farklı oran ve kurallarla uygulayacağı ulusal dijital vergilerin, küresel ticaret sistemini parçalayabileceği ve çokuluslu şirketlerin maliyetlerini artırabileceği belirtiliyor. Avrupa Komisyonu da, OECD anlaşmasının gecikmesi durumunda kendi başına bir dijital vergi önerisi getirme sinyali verdi. Bu durum, ABD ile AB arasında yeni bir ticaret ihtilafına yol açabilir.
Küresel düzeyde, dijital vergi anlaşmasının başarısız olması, özellikle düşük gelirli ülkeler için ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu ülkeler, dijital şirketlerin faaliyet gösterdiği ancak vergi ödemediği pazar konumunda oldukları için, ulusal vergi gelirlerini artırma fırsatını kaybediyorlar. Ayrıca, parçalı vergi sistemleri, yatırım kararlarını olumsuz etkileyerek ekonomik büyümeyi yavaşlatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 2020 yılında %7,5 oranında Dijital Hizmet Vergisi uygulamaya koyan ülkeler arasında yer almıştı. Bu vergi, büyük ölçüde Amerikan teknoloji şirketlerini hedef aldığı için ABD ile ticari gerilimlere neden olmuş, hatta ABD, Türkiye'ye yönelik ticari misilleme tehdidinde bulunmuştu. OECD sürecinin başarısız olması halinde Türkiye'nin mevcut ulusal vergisini sürdürmesi veya genişletmesi muhtemeldir; bu da ABD ile ilişkilerde yeni bir gerginlik yaratabilir. Öte yandan, küresel bir anlaşma sağlanması durumunda Türkiye, kullanıcı tabanı geniş olan bir pazar olarak dijital şirketlerden daha fazla vergi geliri elde edebilir ve vergi rekabeti avantajından yararlanabilir. Bu nedenle, Türkiye'nin OECD müzakerelerinde aktif rol oynaması ve adil bir pay elde etmeye çalışması stratejik önem taşımaktadır.
