NEW YORK — Belediye Başkanı Zohran Mamdani, şehrin trafik yoğunluğu ücretlendirmesinden elde edilen 20 milyon doları Bronx'taki çocuk astımıyla mücadeleye aktaracağını duyurduğunda, toplum savunucusu Javier Marchand sevinmişti. Ancak South Bronx United adlı topluluk grubunun hava kalitesi savunucusu Marchand, bu fonun sorunu kökünden çözmekten uzak olduğunu biliyor. Yankees Stadyumu ve çevre yolları arasında sıkışan South Bronx, New York'un en yüksek astım oranlarına sahip bölgesi olmaya devam ediyor. Şehir çapında yapılan hava kalitesi iyileştirmeleri, bu mahallenin kavşak noktasındaki konumunu değiştirmiyor.
Gelişmenin arka planı: Trafik ücretinden sağlığa aktarma
New York, bu yılın başında Manhattan'ın 60. Cadde altına girişlerde uygulamaya koyduğu yoğunluk ücretiyle yıllık 1 milyar dolar gelir hedefliyor. Bu gelirin yüzde 80'i toplu taşıma yatırımlarına ayrılırken, kalan kısmı hava kirliliğinden en çok etkilenen bölgelere yönlendiriliyor. MTA verilerine göre, uygulamanın ilk altı ayında Manhattan'daki trafik yüzde 15 azaldı, bu da egzoz emisyonlarını düşürdü. Ancak hava kirliliği, şehrin eteklerindeki otoyollar ve sanayi tesisleri nedeniyle sınırlı kalıyor.
Marchand, South Bronx Unite'in yayımladığı raporda, Bruckner Bulvarı ve Cross Bronx Ekspres Yolu'nun kesiştiği mahallede partikül madde seviyesinin şehir ortalamasının iki katı olduğunu belirtiyor. Fon, okullara hava temizleme cihazı ve astım ilacı sağlamak için kullanılacak, ancak egzoz kaynağı kontrol altına alınmadan temiz hava kalıcı olmayacak. New York Sağlık Departmanı, Bronx'ta astım nedeniyle hastane yatışlarının şehir ortalamasından yüzde 40 daha yüksek olduğunu kaydediyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Kentsel adaletsizlik ve iklim politikası
Bronx'taki durum, dünya genelinde trafik yoğunluğu ücretlendirmesinin getirdiği eşitsizliklerin bir yansıması. Londra ve Stockholm gibi şehirlerde de benzer tartışmalar yaşandı: Merkezde hava kalitesi iyileşirken, çevre mahalleler ağır vasıta trafiğinin yönlendirilmesiyle daha da kirleniyor. New York'ta Cross Bronx Ekspres Yolu, New Jersey'den Long Island'a yük taşımacılığı için en kısa güzergah olmaya devam ediyor. Şehir planlamacıları, köprü geçiş ücretlerinin artırılması ve elektrikli kamyonların teşvik edilmesi gibi ek önlemler öneriyor. Ancak bu adımlar, eyalet düzeyinde siyasi irade ve fon gerektiriyor. İklim aktivistleri, New York'un 2030'a kadar karbon nötr olma hedefine ulaşması için sadece merkezi değil, çevre ilçeleri de kapsayan bir strateji şart olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
New York örneği, büyükşehirlerde trafik kaynaklı hava kirliliğinin adil dağılımını gündeme getiriyor. İstanbul'da da benzer bir durum söz konusu: Çevre yolları ve sanayi bölgeleri, kentin görece yoksul ilçelerinde yoğunlaşıyor. Türkiye'de 2023'te İstanbul'da astım nedeniyle acil servis başvuruları, Esenyurt gibi yoğun trafikli ilçelerde yüzde 50 arttı. Yerel yönetimlerin, karbon salımını azaltma politikalarını tüm ilçeleri kapsayacak şekilde tasarlaması, sağlık eşitsizliklerini gidermede kritik önem taşıyor. New York'un deneyimi, trafik ücretlendirmesi veya benzeri mekanizmaların tek başına adil bir dönüşüm sağlamadığını, kapsamlı bir planlamayla desteklenmesi gerektiğini gösteriyor.
