Nükleer silahların şehirler için oluşturduğu yıkıcı tehlike yeni değil. Büyük kentsel alanları nesiller boyunca risk altına sokmak, aslında bu terör silahlarının varlık nedenidir. Bu uygulamaya iyi niyetli bir şekilde nükleer caydırıcılık deniyor; ancak bu, rakip ülkelerin şehirlerini – gerçek veya hayali – hedef almayı gerektiriyor. Bu tehdit, dünya nüfusunun yarısından fazlasının yaşadığı kentsel merkezleri vurmayı amaçlayan bir stratejiye dayanıyor.
Nükleer Caydırıcılığın Şehirler Üzerindeki Tehdidi
Nükleer caydırıcılık doktrini, Soğuk Savaş döneminde karşılıklı garantili yıkım (MAD) ilkesine dayanıyordu. Bugün ise dokuz ülke – ABD, Rusya, Çin, Fransa, İngiltere, Hindistan, Pakistan, İsrail ve Kuzey Kore – nükleer silaha sahip. Bu ülkelerin çoğu, silahlarını kendi topraklarında veya müttefiklerinin topraklarında konuşlandırıyor. Örneğin, ABD'nin Avrupa'daki nükleer silahları Türkiye dahil birçok NATO ülkesinde bulunuyor. Bu durum, olası bir nükleer çatışmada şehirlerin hedef olma riskini artırıyor.
Uluslararası Nükleer Silahların Kaldırılması Kampanyası (ICAN), 2017'de kabul edilen Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması (TPNW) ile bu tehdide karşı küresel bir hareket başlattı. Antlaşma, nükleer silahların kullanımını, tehdidini ve bulundurulmasını yasaklıyor. Şu ana kadar 68 ülke antlaşmayı onayladı. Ancak nükleer güçler ve NATO üyeleri antlaşmaya katılmadı. Buna rağmen, şehirler ve yerel yönetimler, nükleer silahsızlanma çabalarında önemli bir rol üstleniyor.
ICAN'ın "Nükleer Silahlardan Arınmış Şehirler" programı, belediyeleri nükleer silahlardan arınmış bölgeler ilan etmeye teşvik ediyor. 2022 itibarıyla dünya genelinde 7.000'den fazla şehir bu girişime katıldı. Bu şehirler, nükleer silahların üretimi, test edilmesi, taşınması veya konuşlandırılmasına karşı yerel düzenlemeler yapıyor. Örneğin, Japonya'nın Hiroşima ve Nagazaki şehirleri, nükleer saldırıların kurbanı olarak bu hareketin öncüsü konumunda. Almanya'da ise Büchel Hava Üssü'nde konuşlu ABD nükleer silahlarına karşı birçok belediye karar almış durumda.
Küresel ve Bölgesel Yansımalar
Nükleer silahlanma yarışı, sadece nükleer güçler arasında değil, bölgesel düzeyde de gerilimi artırıyor. Asya-Pasifik'te Kuzey Kore'nin nükleer programı, Güney Kore ve Japonya'yı savunma harcamalarını artırmaya itiyor. Hindistan ve Pakistan arasındaki nükleer rekabet, Güney Asya'da istikrarsızlık kaynağı. Orta Doğu'da İsrail'in nükleer kapasitesi, bölgesel dengeleri etkiliyor. Bu gelişmeler, şehirlerin güvenliğini doğrudan tehdit ediyor.
Nükleer silahların yayılmasını önleme çabaları, uluslararası kurumlar aracılığıyla sürdürülüyor. Ancak, büyük güçler arasındaki rekabet, bu çabaları sekteye uğratıyor. ABD ve Rusya arasındaki Yeni START anlaşmasının askıya alınması, yeni bir silahlanma yarışının kapısını araladı. Çin'in nükleer arsenalini genişletmesi, diğer ülkeleri de harekete geçiriyor. Bu ortamda, şehirlerin silahsızlanma çağrıları daha da önem kazanıyor.
Şehirlerin nükleer silahsızlanma konusundaki tutumu, merkezi hükümetler üzerinde baskı oluşturuyor. Örneğin, ABD'de birçok belediye, nükleer silah üretim tesislerine karşı kararlar aldı. İngiltere'de ise Trident nükleer programına karşı yerel kampanyalar yürütülüyor. Bu tür girişimler, nükleer silahların meşruiyetini sorguluyor ve kamuoyu bilincini artırıyor.
Türkiye açısından bakıldığında, ülke NATO'nun nükleer paylaşım programına ev sahipliği yapıyor. İncirlik Hava Üssü'nde konuşlu nükleer silahlar, Türkiye'yi olası bir nükleer çatışmanın parçası haline getiriyor. Bu durum, Türkiye'nin güvenlik stratejilerini ve ittifak içindeki rolünü etkiliyor. Nükleer silahların varlığı, aynı zamanda çevresel ve sağlık risklerini de beraberinde getiriyor. Olası bir kaza veya saldırı, geniş bir bölgeyi etkileyebilir.
Şehirlerin nükleer silahsızlanma hareketine katılımı, Türkiye'de de yankı bulabilir. Sivil toplum kuruluşları ve yerel yönetimler, nükleer silahlardan arınmış bölgeler ilan ederek bu küresel harekete katkı sağlayabilir. Bu, hem Türkiye'nin uluslararası alandaki itibarını artırır hem de bölgesel güvenliğe katkı sunar.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun nükleer paylaşım programı kapsamında topraklarında ABD'ye ait nükleer silahlar bulunduruyor. Bu durum, Türkiye'yi olası bir nükleer çatışmanın hedefi haline getirebilir. Ayrıca, nükleer silahların varlığı, çevresel riskler ve güvenlik açıkları yaratıyor. Türkiye'nin nükleer silahsızlanma çabalarına aktif katılımı, hem bölgesel istikrarı destekler hem de uluslararası toplum nezdinde itibarını artırır. Şehirlerin nükleer silahsızlanma girişimleri, Türkiye'de de yerel yönetimler ve sivil toplum aracılığıyla desteklenebilir. Bu, Türkiye'nin güvenlik ve dış politikasına olumlu katkı sağlayacaktır.
