Danimarkalı ilaç devi Novo Nordisk, obezite tedavisinde devrim yaratan Wegovy adlı iğnesinin maliyetini karşılamaları için işverenler ve sağlık sigortası şirketlerine yoğun baskı uyguluyor. Şirket, yıllık maliyeti yaklaşık 13.000 doları bulan bu ilacın, uzun vadede obeziteyle bağlantılı diyabet, kalp hastalıkları ve diğer kronik rahatsızlıkların tedavi maliyetlerini düşüreceğini savunuyor. Ancak birçok işveren ve sağlık planı, özellikle ilacın popülerliği nedeniyle talebin hızla artmasından endişe ederek, bu mali yükü üstlenmeye yanaşmıyor.
Gelişmenin arka planı
Obezite, dünya genelinde salgın boyutlarına ulaşmış bir sağlık sorunu. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, 2022 itibarıyla 1 milyardan fazla insan obeziteyle yaşıyor. Bu durum, sağlık sistemleri üzerinde büyük bir mali baskı oluşturuyor. Novo Nordisk’in Wegovy’si, haftalık enjeksiyonlarla iştahı baskılayarak ve tokluk hissini artırarak çalışıyor. Klinik çalışmalarda hastaların ortalama %15 kilo vermesini sağladığı kanıtlanmış durumda.
Şirket, Wegovy’nin yanı sıra diyabet ilacı Ozempic’i de benzer etki mekanizmasıyla pazarlıyor. Ancak Ozempic’in sigorta kapsamına alınması daha kolayken, Wegovy sırf kilo kaybı için onaylı olduğundan birçok plan bu ilacı ‘yaşam tarzı ilacı’ olarak nitelendiriyor ve kapsam dışı bırakıyor. Novo Nordisk, bu algıyı kırmak için yoğun lobi faaliyetleri yürütüyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Obezite ilaçları pazarı, 2030’a kadar 100 milyar dolara ulaşması beklenen dev bir sektör haline geldi. Bu pastadan pay kapmak isteyen Eli Lilly ve Pfizer gibi diğer ilaç firmaları da benzer ilaçlar geliştiriyor. Ancak yüksek fiyatlar, bu ilaçların yalnızca zenginlerin erişebileceği bir lüks olarak kalması riskini doğuruyor.
ABD’de özellikle Medicare’in bu ilaçları kapsamaması büyük tartışma yaratıyor. Avrupa’da ise İngiltere’nin sağlık sistemi NHS, Wegovy’yi sınırlı koşullarda ödemeye başladı. Gelişmekte olan ülkelerde bu ilaçların maliyetinin karşılanması neredeyse imkansız. Uzmanlar, hükümetlerin toplu pazarlık gücü ve jenerik ilaçların devreye girmesiyle fiyatların düşebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, obezite oranlarının hızla arttığı ülkeler arasında yer alıyor. Bu gelişme, Türkiye’de de obezite ilaçlarına olan talebin artabileceğine işaret ediyor. Ancak SGK’nın mevcut bütçe kısıtları göz önüne alındığında, Wegovy gibi pahalı ilaçların geri ödeme listesine alınması kısa vadede mümkün görünmüyor. Türkiye’nin, jenerik üretim ve yerli ilaç geliştirme stratejileriyle bu alanda kendine yeter hale gelmesi, hem sağlık harcamalarını azaltabilir hem de küresel pazarda söz sahibi olmasını sağlayabilir.
