Norveç Kralı 5. Harald, 89 yaşında Cuma günü hayatını kaybetti. Kraliyet Sarayı tarafından yapılan açıklamada, "Kral 5. Harald'ın bugün vefat ettiğini derin bir üzüntüyle duyuruyoruz. Kral, Cuma günü, 28 Ağustos sabahı saat 06.35'te Oslo Üniversite Hastanesi'nde huzur içinde hayata gözlerini yumdu" denildi. Açıklamada sağlık durumuna ilişkin ayrıntı verilmezken, ülkede bayraklar yarıya indirildi ve halk, Oslo'daki Kraliyet Sarayı önünde çiçeklerle anma töreni düzenledi.
Gelişmenin arka planı
1937 doğumlu Kral 5. Harald, 1991'de babası 5. Olav'ın ölümü üzerine tahta çıkmıştı. 34 yıllık saltanatı boyunca Norveç'te anayasal monarşinin sembolü olarak görev yaptı. Ülkenin en uzun süre tahtta kalan kralı olan Harald, II. Dünya Savaşı sırasında ailesiyle birlikte sürgüne gitmiş, 1945'te ülkesine dönmüştü. Londra'da ekonomi ve siyaset bilimi eğitimi alan Harald, gençliğinde Olimpiyat rüzgar sörfü yarışçısı olarak da tanınıyordu.
Kral 5. Harald, 1968'de kendisi gibi kraliyet ailesinden olmayan Sonja Haraldsen ile evlendi. Bu evlilik, Norveç'te monarşiye yönelik tartışmaları beraberinde getirse de, halkın büyük çoğunluğu tarafından benimsendi. Çift, Veliaht Prens Haakon ve Prenses Märtha Louise adında iki çocuk sahibi oldu. Kral, sağlık sorunları nedeniyle son yıllarda sık sık hastaneye kaldırılmıştı. 2005'te mide kanseri tedavisi görmüş, 2020'de kalp ameliyatı geçirmişti.
Kraliyet Sarayı'ndan yapılan açıklamada, cenaze töreninin devlet töreniyle yapılacağı ve ulusal yas ilan edildiği belirtildi. Veliaht Prens Haakon'un babasının ölümünün ardından tahta çıkması bekleniyor. Norveç Anayasası'na göre kralın ölümüyle birlikte veliaht otomatik olarak tahtın yeni sahibi oluyor. Haakon'un kral ilan edilmesi için Danıştay'ın onayı gerekiyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Kral 5. Harald'ın vefatı, yalnızca Norveç'te değil, Avrupa genelinde de geniş yankı uyandırdı. İsveç Kralı 16. Carl Gustaf ve Danimarka Kraliçesi 2. Margrethe başsağlığı mesajları yayımladı. Birleşik Krallık Kralı 3. Charles, Harald'ın "ülkesine sadakatle hizmet eden bir devlet adamı" olduğunu söyledi. Avrupa Birliği ve NATO'dan da taziye mesajları geldi.
Harald, Soğuk Savaş döneminin ardından Norveç'in NATO'daki rolünü güçlendiren isimlerden biri olarak hatırlanacak. Ülke, Kuzey Atlantik İttifakı'nın kurucu üyelerinden biri olarak Rusya sınırında stratejik bir konumda bulunuyor. Kral, özellikle Arktik bölgesindeki jeopolitik gerilimlerin arttığı dönemde, Norveç'in ittifak bağlarını vurgulamıştı. Ayrıca çevre konularına duyarlılığıyla bilinen Harald, petrol zengini ülkesinin iklim değişikliğiyle mücadelede aktif rol alması gerektiğini savunmuştu.
Norveç monarşisi, İskandinav ülkeleri arasında halk desteği en yüksek olan kurumlardan biri. Yapılan anketlere göre halkın yüzde 80'inden fazlası monarşinin devam etmesinden yana. Harald'ın vefatı, ülkenin bir döneminin kapanması anlamına gelirken, oğlu Haakon'un önünde babasının mirasını sürdürme görevi duruyor. Yeni kralın, özellikle iklim değişikliği ve gençlik sorunlarına odaklanan bir profil çizmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Norveç Kralı 5. Harald'ın vefatı, Türkiye ile Norveç arasındaki ikili ilişkiler açısından doğrudan bir değişiklik yaratmasa da, Avrupa'daki siyasi dengeler açısından sembolik bir öneme sahip. Türkiye, NATO müttefiki olarak Norveç'le savunma ve güvenlik alanlarında işbirliği yürütüyor. Harald döneminde iki ülke arasında özellikle ticaret ve enerji alanlarında istikrarlı ilişkiler gelişmişti. Yeni Kral Haakon'un babasının politikalarını sürdürmesi bekleniyor. Türkiye'nin, Norveç'le olan ilişkilerinde bu değişimin olumsuz bir etki yaratması öngörülmüyor.
