Çin’de her öğrenci, Norman Bethune’un adını saygıyla anar. 1939’da Çin Devrimi’ne yardım ederken hayatını kaybeden Kanadalı doktor, Başkan Mao Zedong’un ünlü makalesi “Norman Bethune’u Anarken” ile ölümsüzleşti. Bethune, sadece bir tıp doktoru değil, aynı zamanda Çin-Kanada ilişkilerinin sembolü haline geldi. Bugün, iki ülke arasındaki ilişkiler inişli çıkışlı bir seyir izlerken Bethune’un mirası, ortak geçmişin ve potansiyel iş birliğinin hatırlatıcısı olarak duruyor.
Bir kahramanın doğuşu
Norman Bethune, 1890’da Kanada’nın Ontario eyaletinde doğdu. Tory (Muhafazakâr) Parti destekçisi bir aileden gelen Bethune, tıp eğitimini Toronto Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra I. Dünya Savaşı’nda savaş cerrahı olarak görev yaptı. Ancak onu asıl tanınır kılan Çin’deki faaliyetleri oldu. 1938’de Çin’e gelen Bethune, Japon işgaline karşı savaşan Komünist Parti’nin 8. Yol Ordusu’na katıldı ve cephede sahra hastaneleri kurarak yüzlerce askeri tedavi etti. 1939’da bir ameliyat sırasında parmağını kesmesi sonucu kaptığı enfeksiyon nedeniyle hayatını kaybetti. Mao’nun onun için yazdığı makale, Bethune’u “tamamen başkalarının iyiliği için yaşayan” bir adam olarak ölümsüzleştirdi.
Bethune’un mirası, Çin’de hâlâ canlı. Okullarda onun hikâyesi okutuluyor, müzeleri ziyaret ediliyor. Kanadalı doktor, Çin’in Batı’dan gelen dostluğun simgesi haline geldi. Ancak bu sembolizm, iki ülke arasındaki güncel siyasi gerilimlerin gölgesinde kalabiliyor.
Çin-Kanada ilişkilerinde iniş çıkışlar
Çin ve Kanada arasındaki diplomatik ilişkiler 1970’te kuruldu. İlk yıllarda ticaret ve kültürel alışveriş gelişti. Ancak son yıllarda Huawei’nin üst düzey yöneticisi Meng Wanzhou’nun 2018’de Kanada’da tutuklanması ve iki ülke arasında casusluk suçlamalarıyla karşılıklı tutuklamalar, ilişkileri gerdi. Meng’in 2021’de Çin’e dönmesiyle tansiyon düşse de, Kanada’nın insan hakları ve Uygur meselesi gibi konulardaki eleştirileri ilişkilerin tam olarak düzelmesini engelliyor.
Norman Bethune’un hikâyesi, bu zorlukların aşılmasında bir yapıştırıcı rolü oynayabilir. İki ülke de onun anısını yaşatarak ortak değerler üzerinde inşa edilecek bir diyaloğa vurgu yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Norman Bethune’un hikâyesi, Çin’in yumuşak güç aracı olarak kullandığı tarihsel figürlerin önemini ortaya koyuyor. Türkiye, Orta Asya ve Ortadoğu’da Çin ile benzer şekilde tarihsel bağları ön plana çıkaran bir diplomasi yürütüyor. Bethune örneği, karşılıklı tarihsel referansların iki ülke ilişkilerini tamir etmekte nasıl kullanılabileceğini gösteriyor. Türkiye’nin Çin ile ilişkilerinde doğrudan bir Bethune benzeri figür olmasa da, İpek Yolu tarihi ve kültürel bağların benzer işlev görebileceği değerlendirilebilir.
