Nijer hükümeti, geçen hafta başkent Niamey yakınlarındaki 101. Hava Üssü'ne düzenlenen ve aralarında askerlerin de bulunduğu saldırıyı Fransa'nın kışkırttığını öne sürdü. Devlet televizyonundan okunan açıklamada, saldırının arkasında Fransa'nın olduğu iddia edildi. Fransa ise suçlamayı derhal reddederek "asılsız" dedi.
Askeri üsse saldırı ve karşılıklı suçlamalar
Nijer hükümeti, geçen hafta başkent Niamey'deki 101. Hava Üssü'ne yönelik saldırıyı Fransa'nın kışkırttığını iddia etti. Devlet televizyonundan cuma günü okunan açıklamaya göre, saldırıyı düzenleyenler arasında "isyancı askerler" bulunuyordu. Saldırıda can kaybı ya da yaralanma olup olmadığı henüz netlik kazanmadı. Nijer yönetimi, Fransa'yı "Nijer'in istikrarını bozmaya yönelik komplo" içinde olmakla suçladı.
Fransa Dışişleri Bakanlığı ise suçlamayı "temelsiz" olarak nitelendirdi ve Nijer'in iddialarını reddetti. Fransa, Nijer'deki askeri varlığının darbe karşıtı operasyonlar kapsamında olduğunu ve ülkedeki meşru hükümeti desteklediğini savunuyor.
Darbenin ardından artan gerilim
Nijer'de 26 Temmuz 2023'te Cumhurbaşkanı Muhammed Bazoum'un devrilmesiyle başlayan siyasi kriz, Batı Afrika'da istikrarsızlığı derinleştirdi. Darbenin ardından iktidara gelen Askeri Geçiş Konseyi, Fransa ile bağlarını koparma sinyali verdi. Fransa, Nijer'deki askerlerini çekme kararı almış, ancak taraflar arasındaki karşılıklı suçlamalar dinmedi.
Nijer, Fransa'yı ülkedeki istikrarsızlıktan sorumlu tutuyor ve eski sömürgeci gücü "iç işlerine müdahale" ile suçluyor. Fransa ise Nijer'in Rusya ile yakınlaşmasını ve Wagner grubunun bölgedeki varlığını endişeyle izliyor. Bu karşılıklı suçlamalar, Sahel bölgesinde Batı ile Rusya yanlısı aktörler arasındaki nüfuz mücadelesinin bir yansıması olarak görülüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Nijer'in Fransa'yı suçlaması, Sahel'de artan anti-Fransız duyguların ve Rusya'nın bölgedeki etkisinin bir göstergesi. Mali ve Burkina Faso gibi komşu ülkelerde de benzer şekilde Fransa karşıtı söylemler güçlendi. Nijer, Fransa'nın askeri üslerini kapatmasını ve askerlerini çekmesini talep etmişti. Fransa, Nijer'de yaklaşık 1.500 asker bulunduruyordu; ancak darbe sonrası bu varlığını gözden geçirdi.
Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), Nijer'e askeri müdahale tehdidinde bulunmuş, ancak bu adım gerçekleşmedi. Bölgesel örgüt, darbeyi kınasa da Nijer ile diyalog kanallarını açık tutmaya çalışıyor. Uluslararası toplum, Nijer'deki istikrarsızlığın Sahel'e yayılmasından endişe ediyor.
Fransa'nın Nijer'deki varlığı, terörle mücadele operasyonları kapsamında önemliydi. Ancak darbe sonrası işbirliği askıya alındı. Nijer, Rusya ile güvenlik işbirliğini güçlendirdiğine dair sinyaller veriyor. Bu durum, Batı'nın Sahel'deki etkisinin azalması ve Rusya'nın nüfuzunun artması olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Nijer'in Fransa'yı suçlaması, Sahel'deki güç boşluğunu ve Rusya'nın artan etkisini gözler önüne seriyor. Türkiye, Afrika'da aktif bir aktör olarak bölgedeki istikrarsızlıktan olumsuz etkilenebilir. Nijer ile ekonomik ve savunma işbirliğini geliştiren Türkiye, Fransa ile yaşanan gerilimde denge politikası izlemek durumunda. Ayrıca, Sahel'deki terör tehdidi ve göç dalgası Türkiye'nin güvenliğini dolaylı yoldan etkileyebilir. Türkiye, bölgesel istikrarın sağlanması için diplomatik çözümleri desteklemeli ve Afrika'daki çıkarlarını korumak için çok yönlü bir strateji izlemeli.
