Batı Afrika ülkesi Nijer'in başkenti Niamey'deki Diori Hamani Uluslararası Havalimanı çevresinde bugün sabah saatlerinde silah sesleri duyuldu. Olay, ülkede Temmuz 2023'teki askeri darbeden bu yana devam eden siyasi istikrarsızlığın ortasında meydana geldi. Görgü tanıklarının ifadesine göre, havalimanının yakınlarında yoğun silah sesleri duyulduktan sonra bölgeye çok sayıda askeri araç sevk edildi. Havalimanının geçici olarak uçuşlara kapatıldığı bildirildi. Nijer hükümeti ve askeri cunta yönetimi henüz resmi bir açıklama yapmadı. Olayın bir cihatçı saldırısı mı yoksa güvenlik güçleri arasında bir çatışma mı olduğu henüz bilinmiyor.
Gelişmenin arka planı
Nijer, 2012 yılından bu yana Mali kaynaklı cihatçı grupların saldırılarıyla karşı karşıya. Ülkenin batısındaki Tillaberi bölgesi başta olmak üzere, sınır bölgelerinde El Kaide ve IŞİD bağlantılı gruplar aktif olarak faaliyet gösteriyor. Ocak 2023'te, aynı havalimanına yönelik bir cihatçı saldırı düzenlenmiş, saldırganlar güvenlik güçleriyle çatışmaya girmişti. Bu kezki olay ise, Temmuz 2023 darbesi sonrası cunta yönetiminin iktidarda olduğu bir döneme denk geliyor. Darbe lideri General Abdourahamane Tchiani, Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS) ve uluslararası toplumdan gelen demokrasi çağrılarına rağmen yönetimini sürdürüyor. Nijer, bölgedeki Fransız karşıtı söylemler ve Rusya'ya yanaşma politikasıyla da dikkat çekiyor.
Havalimanının stratejik önemi büyük. Hem askeri hem sivil uçuşlar için kullanılan bu tesis, ülkeye dış yardım ve insani yardımların ulaştırılmasında kilit rol oynuyor. ABD'nin iki insansız hava aracı üssüne ev sahipliği yapan Nijer, aynı zamanda Sahel bölgesindeki terörle mücadele operasyonları için önemli bir lojistik merkez konumunda. Havalimanına yönelik herhangi bir saldırı veya kapanma, bu operasyonları doğrudan etkileyebilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Nijer'deki istikrarsızlık, Sahel bölgesinin genel güvenlik durumunu yansıtıyor. Mali ve Burkina Faso'da da askeri darbelerle yönetime el koyan cuntalar, cihatçı tehditle başa çıkmakta zorlanıyor. Nijer, aynı zamanda Batı'nın bölgedeki en önemli müttefiklerinden biriydi. Darbeden sonra Fransa ile ilişkiler gerilirken, Nijer yönetimi Rusya'ya yakınlaştı ve Mali ile Burkina Faso ile ortak bir güvenlik paktı kurdu. Havalimanındaki bu son olay, cunta yönetiminin kontrolünün ne kadar sağlam olduğu sorusunu gündeme getiriyor. Ayrıca, bölgede faaliyet gösteren yabancı güçlerin (Fransa, ABD) varlığına yönelik tepkiler, güvenlik sorunlarını daha da karmaşık hale getiriyor. ECOWAS, Nijer'e yaptırım uygulamaya devam ederken, cunta yönetimi uluslararası izolasyonla mücadele ediyor. Bu durum, Nijer'deki insani krizi derinleştiriyor; Birleşmiş Milletler verilerine göre ülkede 4,3 milyon kişi insani yardıma muhtaç.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Nijer ile 2020'den bu yana savunma iş birliği anlaşmaları imzalamış, insansız hava araçları tedarik etmişti. Darbe sonrası Ankara, diplomatik denge politikası izleyerek hem cunta yönetimiyle hem de ECOWAS'la ilişkilerini sürdürüyor. Nijer'deki istikrarsızlık, Türkiye'nin Afrika Boynuzu'ndaki askeri varlığı (Somali) ile Batı Afrika'daki nüfuz alanı arasındaki bağlantıyı etkileyebilir. Ayrıca, havalimanının kapanması, Türk şirketlerinin bölgedeki lojistik operasyonlarını aksatabilir. Türkiye'nin Katar ile ortaklaşa yürüttüğü Afrika açılımı kapsamında Nijer, enerji ve madencilik alanlarında da potansiyel bir ortak. Bu nedenle, güvenlik sorunlarının Türk yatırımlarına yansıması muhtemel. Gelişmeler, Ankara'yı bölgedeki askeri ve ekonomik çıkarlarını korumak için alternatif diplomatik kanallar aramaya itebilir.
