New York eyaletinde geçtiğimiz haftalarda yürürlüğe giren “Tıbbi Ölüme Yardım” (Medical Aid in Dying) yasası, engelli hakları savunucuları tarafından federal mahkemeye taşındı. Engelli bireyleri korumak amacıyla faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları, yasanın anayasaya aykırı olduğunu savunarak durdurulması talebiyle dava açtı. Davacılar, yasanın engelli ve kronik hastalığı bulunan kişileri gerekli sağlık ve destek hizmetlerinden mahrum bırakarak adeta ölüme ittiğini öne sürüyor.
Yasanın Arka Planı ve İçeriği
New York Valisi Kathy Hochul tarafından imzalanarak yürürlüğe giren yasa, ölümcül hasta olan ve altı aydan az ömrü kaldığı belgelenen bireylerin, kendi istekleriyle doktor reçetesiyle ölümcül dozda ilaç almasına izin veriyor. Yasaya göre hastanın bu talebini iki kez yazılı olarak beyan etmesi ve en az 15 gün arayla iki farklı doktor tarafından onaylanması gerekiyor. Yasaya destek verenler, bunun hasta bireylerin acılarını dindirmek ve onurlu bir ölüm hakkı tanımak olduğunu savunuyor. Ancak karşıt görüştekiler, yasanın uygulanmasında güvence mekanizmalarının yetersiz olduğuna dikkat çekiyor.
Engelli hakları örgütleri, yasanın özellikle düşük gelirli, yalnız yaşayan veya bakıma muhtaç engelli bireyleri hedef aldığını belirtiyor. Dava dilekçesinde, yasanın bu bireylere palyatif bakım ve destek hizmetlerine erişim sağlamak yerine ölümü bir çözüm olarak sunduğu vurgulanıyor. New York merkezli Engelli Yaşamı Savunma Ağı (Disability Rights Network) adına konuşan avukat Sarah Morrison, “Yasa, engelli bireylerin yaşam hakkını ihlal ediyor ve onları daha fazla yardım almaya teşvik etmek yerine intihar seçeneğine yönlendiriyor” dedi.
Küresel Boyut ve ABD’deki Tartışmalar
ABD’de federal düzeyde yasal olmayan ötanazi ve doktor yardımlı intihar (physician-assisted suicide) uygulamaları, eyaletlerin inisiyatifine bırakılmış durumda. New York, bu tür bir yasayı kabul eden 10. eyalet oldu. Oregon, Washington, Kaliforniya, Montana, Vermont, Colorado, Hawaii, New Jersey ve Maine’de de benzer yasalar bulunuyor. Her eyalette farklı koşullar ve prosedürler geçerli olsa da, temel tartışma hep aynı: Bireysel özgürlükler mi yoksa bireylerin korunması mı?
Engelli hakları grupları, yasaların özellikle engelli bireyler üzerinde dolaylı baskı oluşturduğu konusunda hemfikir. Ölüme yardım yasalarının yoksulluk, ayrımcılık ve yetersiz sağlık hizmetleri gibi sorunları çözmek yerine, bu sorunları yaşayan bireyler için bir çıkış kapısı haline geldiği eleştirisi yapılıyor. New York’taki dava, bu tartışmaları yeniden alevlendirirken, yasanın uygulanabilirliği ve anayasal temeli açısından da önemli bir emsal oluşturacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
New York’taki bu dava, ötanazi ve yardımlı intihar konusundaki küresel tartışmaların bir parçası olarak Türkiye’de de yankı uyandırabilir. Türkiye’de ötanazi yasal değildir ve bu konuda geniş bir toplumsal ve dini hassasiyet bulunmaktadır. Ancak, palyatif bakım ve yaşlı/engelli bakımına yönelik sağlık politikalarının geliştirilmesi açısından bu dava önemli bir hatırlatmadır. Türkiye’nin yaşlanan nüfusu ve artan kronik hastalık yükü göz önüne alındığında, engelli ve hasta bireylerin yaşam kalitesini artırmaya yönelik sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi, ötanazi tartışmalarının önünü almak için kritik öneme sahiptir. Küresel boyuttaki bu hukuki mücadele, aynı zamanda sağlık hizmetlerine erişim ve insan hakları bağlamında dünya kamuoyunu da yakından ilgilendirmektedir.
