New York Belediyesi Ekonomik Adalet Ofisi Başkanı Julie Su, Bloomberg'den Romain Bostick'in sorularını yanıtladı. Görüşmede, Belediye Başkanı Mamdani'nin belediye işletmeli market projesi, şehrin ekonomik büyüme stratejileri ve konut piyasasındaki boşlukları hedef alan 'pied-à-terre' vergisi düzenlemesi ele alındı. Su, bu adımların temel amacının gıda erişimini yaygınlaştırmak ve kentsel ekonomik eşitsizlikleri azaltmak olduğunu belirtti.
Belediye Marketlerinin Amaçları
Julie Su, belediye işletmeli marketlerin (city-run grocery stores) özellikle düşük gelirli mahallelerde gıda enflasyonu ve erişim sorunlarına çözüm olacağını ifade etti. Bu proje, New York'un gıda çölleri olarak adlandırılan bölgelerinde uygun fiyatlı taze gıda teminini hedefliyor. Su, "Halkın sağlıklı ve besleyici gıdaya erişimi, sadece bir tüketim meselesi değil; aynı zamanda ekonomik adaletin temel bir parçasıdır" yorumunu yaptı. Belediye bütçesinden ayrılacak kaynakla, marketlerin kar amacı gütmeyen bir kooperatif modeliyle işletilmesi planlanıyor.
Şehir yetkilileri, bu girişimle zincir marketlerin tekelci fiyat politikalarına karşı bir alternatif oluşturmayı amaçlıyor. New York'ta son üç yılda temel gıda ürünlerinin fiyatı ortalamada %28 artarken, bu artışın özellikle alt gelir gruplarını orantısız şekilde etkilediği belirtiliyor. Julie Su, "Vatandaşlarımızın cebindeki paranın daha fazlasını gıdaya ayırmak zorunda kalması, onların diğer ihtiyaçlarını karşılama gücünü düşürüyor. Biz bu döngüyü kırmak istiyoruz" dedi.
Büyüme Stratejileri ve Konut Piyasası
Julie Su, şehrin ekonomik büyüme planları kapsamında küçük işletmelere yönelik kredi garanti fonu, işgücü geliştirme programları ve yeşil enerji dönüşümüne yönelik teşvikler hakkında da bilgi verdi. Ayrıca, boş konutlar üzerinden alınması planlanan 'pied-à-terre' vergisi, New York'ta ikamet etmeyen ancak mülk sahibi olan yatırımcıları hedef alıyor. Bu vergiyle yılda ortalama 450 milyon dolar gelir bekleniyor; bu kaynağın toplu konut projeleri ve metro altyapısının yenilenmesinde kullanılması öngörülüyor.
Su, bu vergilendirmenin gayrimenkul piyasasını olumsuz etkilemeyeceğini savunurken, "Bu düzenleme, şehirde yaşayan insanların konut bulabilmesini kolaylaştıracak. Diğer taraftan, boş tutulan lüks dairelerin kiralanması veya satılması yönünde teşvik edici bir etki yaratacak" ifadelerini kullandı. New York Times, bu verginin eyalet meclisinde onaylanması durumunda ülke genelinde benzer uygulamalar için model olabileceğini yazıyor.
Uzman Görüşleri ve Karşılaştırmalar
Columbia Üniversitesi Şehir Planlama Bölümü'nden Prof. David King, belediye marketlerinin Chicago ve Los Angeles'ta denendiğini, ancak ölçek ve finansman sorunları nedeniyle sürdürülebilirliğinin zor olduğunu belirtiyor. Yine de New York'un bütçe büyüklüğü ve nüfus yoğunluğu bu denemeyi daha şanslı kılıyor. Prof. King, "NYC'nin böyle bir girişimle başarılı olması, diğer büyük şehirlere örnek olabilir" dedi.
New York Belediye Başkanı Mamdani'nin bu adımı, şehir yönetimlerinin piyasa müdahalesi geleneğiyle uyumlu. 1930'lardan bu yana New York, kamu hizmetlerinde geniş yetkilere sahip. Ancak belediye marketlerinin zincir mağazalarla fiyat rekabetine girmesi, perakende sektöründe endişe yaratıyor. Öte yandan Su, "Biz özel sektörün yerini almayı değil, onları daha adil fiyat politikalarına teşvik etmeyi hedefliyoruz" diye konuştu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'deki yerel yönetimlerin özellikle büyükşehirlerde gıda enflasyonuyla mücadele kapsamında uyguladığı halk market uygulamalarıyla paralellik taşıyor. İstanbul ve Ankara büyükşehir belediyeleri, benzer amaçlarla kent lokantaları ve pazarları devreye almış durumda. ABD'deki bu girişim, kamu-özel işbirliğinin gıda güvenliği üzerindeki etkisi açısından uluslararası bir örnek olarak izlenmeli. Ayrıca, konut piyasasını düzenlemeye yönelik 'pied-à-terre' tipi vergiler, Türkiye'de artan konut fiyatları ve boş konut sorununa çözüm arayan yerel yönetimlere ilham verebilir. Bu tür politikalar, küresel ölçekte şehirlerin ekonomik eşitsizlikle mücadele araçlarının çeşitlendiğini gösteriyor.
