New York City Kira Konseyi, Pazartesi günü yaptığı oylamayla kent genelinde yaklaşık 1 milyon daire için kiraların dondurulmasına karar verdi. Belediye Başkanı Zohran Mamdani’nin seçim kampanyasının temel vaatlerinden biri olan bu karar, artan konut maliyetleri karşısında kiracılar için önemli bir zafer olarak nitelendiriliyor. Oylama, Mamdani’nin atadığı konsey üyelerinin çoğunlukta olması sayesinde 5’e 4 gibi dar bir farkla kabul edildi.
Kira dondurma kararının arka planı
New York’ta kiralar, pandemi sonrası dönemde rekor seviyelere ulaşmıştı. 2023 yılında ortalama kira bedelleri 3.500 doları aşarken, düşük ve orta gelirli aileler için barınma giderek lüks haline gelmişti. Mamdani, seçim sürecinde konut krizini çözmek için kiraları dondurmayı ve sosyal konut inşasını artırmayı vaat etmişti. Belediye başkanı, karar sonrası yaptığı açıklamada, “New Yorkluların evlerinde kalabilmesi için bu adım şarttı. Artık bir apartman dairesi için maaşların yarısını kiraya vermek zorunda kalmayacaklar” ifadelerini kullandı. Kira dondurma kararı, 2025-2026 dönemi için geçerli olacak ve yıllık yeniden değerlendirilecek.
Ancak karar, ev sahipleri ve emlak lobileri tarafından sert eleştirildi. New York Emlak Kurulu Başkanı James Whelan, “Bu karar, küçük ev sahiplerini iflasa sürükleyecek ve bakım hizmetlerini aksatacak” diyerek karara mahkeme yolunda itiraz edeceklerini duyurdu. Ekonomistler ise dondurmanın kısa vadede kiracıları rahatlatacağını ancak uzun vadede konut arzını daha da daraltabileceği uyarısında bulunuyor.
New York’un konut krizi ve küresel yansımaları
New York City, dünyanın en pahalı şehirleri arasında yer alıyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, Manhattan’da bir dairenin ortalama satış fiyatı 1,2 milyon doların üzerinde. Kent nüfusunun yüzde 35’i gelirinin yüzde 30’undan fazlasını kiraya harcıyor. Kira dondurma kararı, diğer büyük şehirlerde de benzer politikaların tartışılmasına yol açabilir. Özellikle Berlin, Paris ve Londra’da artan konut maliyetleri, yerel yönetimleri kira kontrolü gibi önlemlere yöneltiyor. Ancak ekonomistler, kira kontrollerinin uzun vadede konut kalitesini düşürebileceği ve kira dışı konut fiyatlarını artırabileceği konusunda uyarıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
New York’taki kira dondurma kararı, Türkiye'de özellikle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde yaşanan konut krizi açısından örnek teşkil edebilir. Türkiye'de enflasyonist ortamda kiraların fahiş oranlarda artması, hükümeti yüzde 25 kira artış sınırı gibi geçici önlemlere yöneltmişti. New York modeli, uzun vadeli ve kurumsal bir kira dondurma mekanizmasının mümkün olup olmadığını göstermesi bakımından önemli. Ancak Türkiye'deki hukuki altyapı ve mülkiyet yapısı farklı olduğu için birebir uygulanması zor görünüyor. Yine de bu karar, küresel konut krizine karşı alternatif politika arayışlarına ışık tutuyor.
