Neturei Karta, ultra-Ortodoks Yahudi topluluğu içinde Siyonizm'e karşı duruşuyla bilinen ve Filistinlilerin işgale karşı mücadelesini destekleyen bir gruptur. İsrail'in kuruluşuna dini gerekçelerle karşı çıkan grup, dünya çapında tanınmaktadır. Neturei Karta üyeleri, İsrail Devleti'nin Yahudi halkı için kurulmasının Talmud öğretilerine aykırı olduğunu savunur. Grup, Filistin topraklarında işgalin sona erdirilmesi ve Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkının tanınması için çaba göstermektedir.
Neturei Karta'nın İdeolojik Temelleri
Neturei Karta, 1938 yılında Kudüs'te kurulmuş bir ultra-Ortodoks Yahudi hareketidir. İsmi Aramice "Şehrin Muhafızları" anlamına gelir. Hareket, Siyonizm'in Yahudiliğin kutsal metinlerine aykırı olduğunu ve Yahudi halkının ancak Mesih geldiğinde kendi devletine sahip olabileceğini savunur. Bu görüşe göre, Yahudilerin kendi devletlerini kurma çabası, Tanrı'nın iradesine karşı gelmek anlamına gelir. Neturei Karta, bu nedenle İsrail Devleti'ni tanımaz ve varlığını gayri meşru olarak görür. Grup, dünyanın dört bir yanındaki Yahudi cemaatleri arasında bu görüşü yaymaya çalışır. Özellikle ABD, İngiltere ve İsrail'deki etkinlikleriyle bilinir. Üyeleri, geleneksel Yahudi kıyafetleriyle (siyah takım elbise, beyaz gömlek, geniş kenarlı şapka) dikkat çeker. Hareket, Kudüs'teki Mea Şearim mahallesi başta olmak üzere birçok yerde sinagog ve yeshiva (Yahudi dini okulu) işletmektedir.
Neturei Karta'nın Siyonizm karşıtlığının temelinde, 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkan dini Siyonizm akımına duydukları tepki yatar. Onlara göre, Theodor Herzl tarafından başlatılan siyasi Siyonizm hareketi, Yahudiliğin özünü bozan bir seküler milliyetçilik projesidir. Bu nedenle, İsrail'in kurulmasına karşı çıkmışlar ve 1948'deki bağımsızlık ilanını tanımamışlardır. Grup, İsrail'in varlığını sürdürebilmek için sürekli olarak Filistinlilere yönelik baskı ve işgal politikaları uyguladığını öne sürer. Neturei Karta üyeleri, bu görüşlerini dile getirmek için sık sık protesto gösterileri düzenler ve İsrail karşıtı etkinliklere katılır.
Filistinlilerle Dayanışma ve Faaliyetleri
Neturei Karta, Filistin halkının işgale karşı verdiği mücadeleyi desteklemekte ve bu konuda aktif rol almaktadır. Grup üyeleri, Filistin yanlısı gösterilere katılmakta, İsrail'in insan hakları ihlallerini kınamakta ve Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkını savunmaktadır. Özellikle son yıllarda, Gazze'deki abluka ve İsrail'in askeri operasyonları sırasında Neturei Karta, Filistinlilerle dayanışma mesajları yayınlamış ve uluslararası toplumu harekete geçmeye çağırmıştır. 2021 yılında Şeyh Cerrah mahallesindeki tahliyeler ve Gazze'ye yönelik saldırılar sırasında grup, İsrail karşıtı protestolarda ön plana çıkmıştır. Neturei Karta üyeleri, zaman zaman Filistinli gruplarla birlikte düzenlenen etkinliklerde konuşmalar yapmakta ve İsrail'in uygulamalarını eleştirmektedir. Ancak grup, şiddet içermeyen bir direniş yöntemini benimsemekte ve barışçıl çözümlerden yana olduğunu vurgulamaktadır. Filistin yönetimi ve bazı Filistinli gruplar, Neturei Karta'nın desteğini memnuniyetle karşılamakla birlikte, grubun dini motivasyonlarının Filistin davasıyla tam olarak örtüşmediğini de kabul etmektedir.
Neturei Karta'nın faaliyetleri sadece Filistin topraklarıyla sınırlı değildir. Grup, uluslararası platformlarda da aktif bir şekilde yer almaktadır. Birleşmiş Milletler toplantılarında, insan hakları konferanslarında ve çeşitli sivil toplum etkinliklerinde İsrail'in politikalarını eleştiren açıklamalar yapmaktadır. Örneğin, 2019'da BM İnsan Hakları Konseyi'nde yaptıkları bir konuşmada, İsrail'in Filistinlilere yönelik apartheid uygulamalarını kınadılar. Ayrıca, Avrupa ve Kuzey Amerika'daki üniversitelerde düzenlenen panellere katılarak Siyonizm karşıtı görüşlerini akademik çevrelerde de dile getirmektedirler. Grup, sosyal medya aracılığıyla da etkili bir kampanya yürütmekte ve İsrail karşıtı içerikler paylaşmaktadır. Ancak, Neturei Karta'nın bu faaliyetleri, ana akım Yahudi cemaatleri tarafından sıklıkla eleştirilmekte ve marjinal bir grup olarak görülmektedir. Yine de grup, özellikle Filistin yanlısı çevrelerde sempati toplamakta ve sesini duyurmaktadır.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Neturei Karta'nın Siyonizm karşıtlığı ve Filistin destekçiliği, Orta Doğu'daki karmaşık dinamiklerin bir yansımasıdır. İsrail'in kuruluşundan bu yana, bölgede farklı dini ve siyasi gruplar arasında çeşitli ittifaklar ve çatışmalar yaşanmıştır. Neturei Karta gibi gruplar, İsrail'in meşruiyetini sorgulayarak Filistin davasına destek vermekte ve bu durum bazı Arap ve Müslüman ülkelerde olumlu karşılanmaktadır. Ancak, grup aynı zamanda İsrail içinde de tartışmalara neden olmakta; İsrail hükümeti ve Siyonist kurumlar tarafından dışlanmakta ve sıklıkla "kendini halkına ihanet eden" bir grup olarak nitelendirilmektedir. Neturei Karta, bu eleştirilere karşı, gerçek Yahudiliğin temsilcisi olduklarını ve Siyonizm'in Yahudilikle bağdaşmadığını savunmaktadır. Küresel ölçekte ise, Neturei Karta'nın söylemleri, antisemitizm tartışmalarını da beraberinde getirmektedir. Bazı eleştirmenler, grubun İsrail karşıtı duruşunun antisemitizme zemin hazırladığını öne sürerken, grup bu suçlamaları reddetmekte ve sadece Siyonizm'i değil, tüm ırkçılık biçimlerini reddettiklerini belirtmektedir.
Neturei Karta'nın varlığı, İsrail-Filistin çatışmasının sadece bir toprak anlaşmazlığı olmadığını, aynı zamanda dini ve ideolojik boyutları olduğunu göstermektedir. Grup, Yahudi dünyası içinde azınlıkta olsa da, Filistin yanlısı hareketler için önemli bir sembol haline gelmiştir. Özellikle Batı ülkelerinde, Filistin destekçisi gruplar, Neturei Karta ile dayanışma içinde olduklarını göstermekte ve bu ittifak, İsrail karşıtı kampanyalara meşruiyet kazandırmaktadır. Ancak, grupların ortak düşmanlığı dışında pek ortak noktası olmaması, uzun vadeli bir işbirliğini zorlaştırmaktadır. Neturei Karta, dini inançları gereği Siyonizm'e karşı çıkarken, Filistinlilerin çoğu milliyetçi ve laik motivasyonlarla hareket etmektedir. Bu nedenle, ilişkileri pragmatik düzeyde kalmaktadır. Yine de Neturei Karta, uluslararası alanda İsrail'in meşruiyetini sarsmaya yönelik çabaların bir parçası olarak görülmekte ve bu yönüyle dikkat çekmektedir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Neturei Karta'nın Siyonizm karşıtı duruşu ve Filistin destekçiliği, Türkiye'nin Filistin politikasıyla örtüşen yönler taşımaktadır. Türkiye, uzun yıllardır Filistin davasını desteklemekte ve İsrail'in işgal politikalarını eleştirmektedir. Neturei Karta gibi grupların varlığı, Türkiye'nin uluslararası platformlarda Filistin lehine yürüttüğü diplomasiye dolaylı da olsa katkı sağlayabilir. Ancak, grubun dini motivasyonları ve marjinal konumu, Türkiye'nin resmi politikasıyla doğrudan bir ittifak kurmasını zorlaştırmaktadır. Yine de Neturei Karta'nın faaliyetleri, İsrail'in meşruiyetini sorgulayan küresel söyleme katkıda bulunarak, Türkiye'nin tezlerini güçlendirebilir. Türkiye, Filistin meselesinde uluslararası kamuoyunu harekete geçirmek için bu tür grupların söylemlerinden faydalanabilir, ancak resmi düzeyde temkinli bir yaklaşım izlemelidir.
