Nepal'in Devighat köyünde, Trishuli Nehri'nin kıyısında yaşam, bir kez daha suların yükselmesiyle kesintiye uğradı. Geçtiğimiz haftalarda meydana gelen sel felaketinde evlerini kaybeden onlarca aile, suların çekilmesinin ardından geri döndüklerinde geriye kalan tek şeyin enkaz olduğunu gördü. 'Nehir her şeyi aldı,' diyor köylülerden 45 yaşındaki Ram Bahadur Thapa. 'Evimiz, eşyalarımız, geçim kaynağımız... Hepsi sular altında kaldı.' Yetkililer, bölgede en az 32 kişinin hayatını kaybettiğini, onlarca kişinin ise hala kayıp olduğunu açıkladı.
Gelişmenin arka planı: Trishuli Nehri'nin gazabı
Devighat, başkent Katmandu'nun yaklaşık 100 kilometre kuzeybatısında, Trishuli Nehri'nin kıyısında kurulu bir yerleşim yeri. Nehir, Himalayalar'dan gelen karların erimesi ve muson yağmurlarıyla besleniyor. Bu yıl muson mevsimi, iklim değişikliğinin de etkisiyle beklenenden çok daha şiddetli geçti. Nepal hükümeti, ülke genelinde sel ve toprak kaymaları nedeniyle alarm durumuna geçti. Trishuli ve diğer nehirlerin taşması sonucu birçok köy sular altında kaldı, yollar ve köprüler yıkıldı. Devighat'ta birçok aile, suların yükseldiği geceyi canlarını kurtararak geçirdi. Şimdi ise geri dönenler, evlerinin kalıntıları arasında kurtarabildiklerini toplamaya çalışıyor.
Hükümet yetkilileri, afet bölgelerine insani yardım ulaştırmak için seferber olduklarını ancak ulaşımın zorluğu nedeniyle yardımların yetersiz kaldığını belirtiyor. Birçok köy, yıkılan yollar nedeniyle karadan ulaşıma kapalı. Yardım kuruluşları, temiz su, gıda ve geçici barınma ihtiyacının her geçen gün arttığını vurguluyor. Nepal Ordusu, helikopterlerle bölgeye erzak taşırken, arama kurtarma ekipleri hala kayıp kişileri arıyor. Devighat sakinleri, yetkililerin kalıcı çözümler üretmediğinden yakınıyor. 'Her yıl aynı acıyı yaşıyoruz,' diyor Thapa. 'Nehir yatağında ev yapmamamız gerektiğini söylüyorlar ama başka nereye gidebiliriz?'
Bölgesel ve küresel boyut: İklim değişikliğinin ayak sesleri
Nepal'deki bu felaket, yalnızca bölgesel bir sorun değil, aynı zamanda küresel iklim değişikliğinin bir göstergesi. Himalayalar, iklim değişikliğinden en fazla etkilenen bölgelerin başında geliyor. Artan sıcaklıklar, buzulların hızla erimesine ve buzul göllerinin oluşmasına neden oluyor. Bu göller, ani taşkınlara (GLOF) yol açarak aşağı havzalardaki yerleşimleri tehdit ediyor. Uzmanlar, Nepal ve komşusu Hindistan'ın kuzey bölgelerinde bu tür sellerin sıklığının ve şiddetinin artacağı konusunda uyarıyor. 2025 yılında Bhutan'da yaşanan buzul gölü taşkını, bölgenin kırılganlığını gözler önüne sermişti. Nepal hükümeti, iklim değişikliğine uyum projeleri geliştirdiğini ancak yeterli finansmanın olmadığını kabul ediyor. Ülke, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğinden en çok etkilenenler arasında yer alıyor.
Bölgedeki siyasi istikrarsızlık da afet yönetimini zorlaştırıyor. Nepal'de 2024'te yapılan genel seçimlerin ardından koalisyon hükümeti kurulmuş, ancak siyasi çekişmeler devam ediyor. Afet sonrası yardımların dağıtımında yaşanan aksaklıklar, hükümete olan güveni daha da sarsıyor. Öte yandan, Hindistan ve Çin gibi komşu ülkeler, Nepal'e yardım teklifinde bulundu. Hindistan, Trishuli Nehri üzerinde inşa ettiği barajların sel riskini artırdığı yönündeki eleştirilere yanıt olarak, teknik ekip göndermeye hazır olduğunu açıkladı. Bu durum, su kaynaklarının paylaşımı konusunda bölgesel bir gerilim potansiyelini de barındırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Nepal'deki sel felaketi, Türkiye'yi doğrudan etkilememekle birlikte, küresel iklim değişikliğinin yıkıcı sonuçlarına dair önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, sel, kuraklık ve orman yangınları gibi iklim kaynaklı afetlerle mücadele ederken, uluslararası iş birliğinin önemini bir kez daha göstermektedir. Türkiye'nin afet yönetimindeki deneyimi (AFAD, Kızılay) ve arama kurtarma kapasitesi, bu tür felaketlere müdahalede önemli bir rol oynayabilir. Ankara, bölge ülkeleriyle insani yardım anlaşmaları yaparak ve iklim değişikliğine uyum projelerini destekleyerek hem küresel sorumluluğunu yerine getirebilir hem de yumuşak gücünü artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin su kaynakları yönetimi konusundaki deneyimi, Nepal gibi ülkeler için örnek teşkil edebilir.
