Nepal hükümeti, 26 Ağustos'ta meydana gelen sel felaketinde kaybolan 5.285 kişinin ölüm kaydının yapılabilmesi için yasal düzenleme hazırlığında. Yetkililer, Afet Risk Azaltma ve Yönetim Yasası ile Ulusal Kimlik Kartı ve Kayıt Yasası'nda değişiklik yapılacağını açıkladı. Amaç, kayıp kişilerin ailelerinin yaşadığı bürokratik zorlukları aşmak.
Yasal Engeller ve Ailelerin Çilesi
Nepal yasalarına göre, bir kişinin ölüm kaydı yapılabilmesi için cesedin bulunması veya mahkeme kararı gerekiyor. Ancak selde kaybolan binlerce kişinin cesedine ulaşılamadı. Aileler, ölüm belgesi olmadan miras, sigorta, emeklilik gibi haklardan yararlanamıyor; çocukların velayeti ve yeniden evlenme gibi konularda da ciddi sıkıntılar yaşıyor. Hükümet yetkilileri, mevcut yasaların bu tür kitlesel kayıplar için yetersiz kaldığını belirtiyor.
Afet Risk Azaltma ve Yönetim Yasası'nda yapılacak değişiklikle, doğal afetlerde kaybolan kişilerin ölüm kaydının daha hızlı yapılabilmesi için özel bir prosedür getirilecek. Ulusal Kimlik Kartı ve Kayıt Yasası'ndaki değişiklik ise kayıp kişilerin ailelerine yönelik idari kolaylıklar sağlayacak. Bu düzenlemelerin, afet sonrası ortaya çıkan hukuki boşluğu doldurması bekleniyor.
Uzmanlar, benzer afetlerde kaybolan kişiler için yasal düzenlemelerin şart olduğunu vurguluyor. Nepal, iklim değişikliğinin etkisiyle artan sel, heyelan gibi doğal afetlere sıkça maruz kalıyor. Bu nedenle yasal altyapının güçlendirilmesi hayati önem taşıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Nepal'deki bu gelişme, iklim değişikliğinin yol açtığı afetlerin sadece fiziksel değil, hukuki ve sosyal boyutlarını da gözler önüne seriyor. Güney Asya'da muson yağmurlarının şiddetlenmesi, benzer sorunları Hindistan, Bangladeş, Pakistan gibi ülkelerde de gündeme getiriyor. Uluslararası afet hukuku, kayıp kişilerin statüsü konusunda yetersiz kalıyor; birçok ülke kendi iç hukukunda düzenlemeler yapma yoluna gidiyor.
Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası kuruluşlar, afet sonrası kayıp kişilerin ailelerinin haklarının korunması için çağrıda bulunuyor. Nepal'in atacağı adım, diğer ülkeler için de örnek teşkil edebilir. Özellikle iklim göçü ve afet kaynaklı yerinden edilmelerin arttığı bu dönemde, kayıp kişilerin hukuki durumunun netleştirilmesi kritik bir ihtiyaç.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, deprem kuşağında yer alan ve sık sık doğal afetlerle karşılaşan bir ülke olarak benzer hukuki sorunlarla yüzleşebilir. 2023 Kahramanmaraş depremlerinde binlerce kişi hayatını kaybetmiş, bazı kişiler kaybolmuştu. Nepal'in kayıp kişilerin ölüm kaydı için yasal düzenleme çabası, Türkiye için de ders niteliğinde. Türkiye'de de afet sonrası kayıp kişilerin hukuki statüsü, miras ve sigorta işlemleri konusunda belirsizlikler yaşanabiliyor. Olası bir yasal reform, afetzedi ailelerin hak kaybını önleyebilir. Ayrıca Türkiye, afet yönetimi konusunda bölgesel işbirliğini güçlendirerek deneyim paylaşımında bulunabilir.
