ABD Donanması'nın Hawaii'deki bir deposundan sızan yakıtın içme suyuna karışması sonucu zehirlenen 629 sivil, toplam 17 milyon dolar tazminat aldı. Kişi başına yaklaşık 27 bin dolar ödenirken, aynı krizden etkilenen askeri personelin henüz herhangi bir tazminat alamadığı belirtiliyor. Olay, 2021 yılında Oahu adasındaki Pearl Harbor-Hickam Üssü'nde meydana geldi ve yaklaşık 6 bin haneyi etkiledi.
Gelişmenin arka planı
Kriz, Donanma'nın yer altı yakıt deposu Red Hill'den sızan jet yakıtının su şebekesine karışmasıyla patlak verdi. Sivil sağlık raporlarına göre yüzlerce kişi mide bulantısı, kusma, baş ağrısı ve cilt döküntüleri şikayetiyle hastanelere başvurdu. Hawaii Sağlık Bakanlığı, suyun içilmesinin güvensiz olduğunu belirterek bölgede su kullanımını yasakladı. Yetkililer, deponun 1940'lardan kalma olduğunu ve güvenlik önlemlerinin yetersiz kaldığını tespit etti.
Tazminat ödemesi, ABD Ordusu'nun 'İdari Tazminat' programı kapsamında yapıldı. Program, doğrudan etkilenen sivillere yönelik olup, askeri personel ve aileleri kapsam dışı bırakıldı. Askeri personelin hakları ayrı bir yasal süreçte değerlendiriliyor. Şu ana kadar 2 bin 600'den fazla başvuru alınırken, bunların 629'u olumlu sonuçlandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Olay, ABD'nin askeri operasyonlarının çevre ve insan sağlığı üzerindeki etkilerini yeniden gündeme taşıdı. Hawaii'nin su kaynakları, özellikle askeri üslerin yoğun olduğu Oahu adasında sık sık kirlilik tehdidiyle karşı karşıya kalıyor. Red Hill deposu, Pasifik filosu için stratejik öneme sahip olsa da, çevre aktivistleri deponun acilen kapatılmasını talep ediyor. ABD Çevre Koruma Ajansı, deponun temizlenmesi için Donanma'ya 30 gün süre vermişti.
Küresel çapta, bu tür askeri sızıntılar uluslararası hukukta çevre felaketi olarak sınıflandırılabiliyor. Ancak ABD'de tazminat sürecinin yavaş ve eşitsiz işlemesi, sivil-asker adaleti tartışmalarını da beraberinde getirdi. Savunma Bakanlığı, etkilenen askerlere yönelik bir program üzerinde çalıştığını duyurdu ancak henüz somut adım atılmadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hawaii'deki yakıt sızıntısı, NATO üyesi ülkelerin askeri altyapı çevre yönetimindeki zafiyetlerini göstermesi açısından önem taşıyor. Türkiye, İncirlik ve Konya gibi üslerde benzer risklere karşı hazırlıklı olmalı ve NATO standartlarına uygun denetim mekanizmalarını güçlendirmelidir. Ayrıca, ABD'de sivil-asker tazminat eşitsizliği, Türk hukuk sisteminde de benzer durumların önlenmesi için ders niteliği taşıyor. Bu tür olaylar, çevre güvenliğinin ulusal güvenlik politikalarının ayrılmaz parçası haline gelmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
