ABD Başkanı Donald Trump, NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nin son gününde yaptığı sürpriz bir çıkışla, bir gün önce müttefiklere yönelttiği ağır eleştirileri geride bırakarak toplantıyı yüksek bir notla kapattı. Trump, zirvenin ardından düzenlediği basın toplantısında "Muhteşem bir toplantıydı. O odada çok fazla sevgi, çok fazla birlik vardı" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, bir gün önce Almanya'yı 'Rusya'nın esiri' olmakla suçlayan ve NATO'nun savunma harcamaları hedeflerine ulaşmayan üyeleri tehdit eden Trump'ın tavrındaki keskin dönüşü gözler önüne serdi.
Zirvenin ana tartışma konuları ve Trump'ın çıkışı
Brüksel'de gerçekleşen ve iki gün süren NATO zirvesinde en can alıcı konu, ABD'nin Avrupalı müttefiklerinden gayri safi yurtiçi hasıllarının yüzde 2'sini savunmaya ayırma taahhüdünü yerine getirmeleri yönündeki ısrarıydı. Trump, zirvenin ilk gününde Almanya Başbakanı Angela Merkel'i hedef alarak, Almanya'nın Rusya'dan doğalgaz ithal etmesini eleştirmiş ve bu durumu 'kabul edilemez' olarak nitelendirmişti. Ayrıca ABD'nin bazı NATO üyelerini 'terörizmle mücadelede yeterince katkı sağlamamakla' suçlamıştı. Ancak zirvenin ikinci gününde Trump'ın üslubu tamamen değişti. Başkan, müttefiklerle yaptığı görüşmelerin ardından, NATO'nun geleceği konusunda 'çok iyimser' olduğunu belirtti.
Zirvede ele alınan bir diğer önemli konu ise Çin'in yükselen askeri gücü ve bunun NATO için oluşturduğu potansiyel tehditti. Müttefikler, Çin'in askeri modernizasyonunu ve özellikle yapay zeka ve siber alanlardaki ilerlemesini yakından takip etme kararı aldı. Ayrıca, İran'ın nükleer programı ve Rusya'nın Ukrayna sınırındaki askeri yığınakları da zirvede görüşüldü. Trump, İran konusunda müttefiklere 'daha fazla yaptırım uygulama' çağrısı yaparken, Rusya'ya karşı ise 'güçlü bir duruş' sergilenmesi gerektiğini vurguladı.
Bölgesel ve küresel boyut: Türkiye-Yunanistan gerginliği ve ABD'nin rolü
NATO zirvesi, özellikle Doğu Akdeniz'deki gerilimlerin gölgesinde geçti. Türkiye ve Yunanistan arasında deniz yetki alanları ve enerji kaynakları konusundaki anlaşmazlıklar, NATO içinde bir krize dönüşme potansiyeli taşıyordu. Trump'ın devreye girmesiyle, her iki ülkenin liderleriyle ayrı ayrı görüşmeler yapıldı ve tansiyon bir ölçüde düşürüldü. Trump, yaptığı açıklamada, "Türkiye ve Yunanistan arasında harika bir ilişki var ve bunu daha da ileriye taşıyacağız" dedi. Bu açıklama, ABD'nin iki müttefiki arasında arabulucu rolü oynadığını teyit eder nitelikteydi.
Küresel bağlamda ise zirve, NATO'nun Çin'e yönelik ilk resmi stratejik yaklaşımını şekillendirmesi açısından tarihi bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Müttefikler, Çin'in yükselişinin 'fırsatlar ve zorluklar' getirdiği konusunda hemfikir kalırken, Çin'in askeri alandaki iddialı projelerine karşı 'birleşik bir yanıt' geliştirme konusunda anlaştı. Ancak bu konuda ABD ile Avrupalı müttefikler arasında yaklaşım farklılıkları bulunuyor. ABD, Çin'e karşı daha sert bir duruş sergilenmesinden yana iken, Almanya ve Fransa gibi ülkeler ticari ilişkilerin bozulmaması için daha dengeli bir politika izlenmesini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
NATO Zirvesi, Türkiye için Doğu Akdeniz'deki hak iddialarını ve güvenlik kaygılarını uluslararası platformda dile getirme fırsatı sundu. Trump'ın arabuluculuğu, Türkiye-Yunanistan gerginliğinde kısa vadeli bir yumuşama sağlasa da, temel anlaşmazlık konuları çözülmüş değil. Türkiye'nin NATO içindeki konumu, özellikle Rusya ile ilişkileri ve S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle ABD ile yaşadığı gerilimlerin gölgesinde kalmaya devam ediyor. Bu zirve, Türkiye'nin ittifak içinde 'sorunlu müttefik' imajını bir nebze olsun tazelemesine yardımcı olurken, asıl sınavın önümüzdeki dönemde Doğu Akdeniz'deki fiili durumda yaşanacağı değerlendiriliyor.
