NATO Zirvesi, 7 Temmuz'da Brüksel'de yoğun bir gündemle başladı. ABD Başkanı Donald Trump'ın açılış konuşmasında Avrupalı müttefiklere yönelik eleştirileri dikkat çekerken, ev sahibi Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a F-35 savaş uçaklarının satışıyla ilgili olumlu bir sinyal vermesi zirveye damga vurdu. Trump, NATO'nun savunma harcamaları konusunda Avrupalı üyeleri yetersiz bulduğunu yineleyerek, ittifakın geleceği konusunda uyarılarda bulundu. Öte yandan, Ankara'nın 2019'da Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi alması nedeniyle F-35 programından çıkarılmasının ardından, Trump'ın bu konuda kapıyı aralaması Türk tarafında memnuniyetle karşılandı.
Trump'ın Avrupa'ya Tepkisi ve Savunma Harcamaları Tartışması
Zirvenin en çok tartışılan konularından biri, ABD Başkanı Donald Trump'ın Avrupalı müttefiklere yönelik sert eleştirileri oldu. Trump, NATO üyesi ülkelerin gayri safi yurtiçi hasılalarının yüzde 2'sini savunmaya ayırma taahhüdünü yerine getirmediğini belirterek, "Bu durum kabul edilemez. ABD, ittifakın yükünü adaletsiz bir şekilde taşıyor" ifadelerini kullandı. Özellikle Almanya, Fransa ve İtalya'yı hedef alan Trump, bu ülkelerin Rusya'ya karşı savunma harcamalarını artırması gerektiğini vurguladı. Avrupalı liderler ise Trump'ın bu çıkışına tepki göstererek, NATO'nun bir dayanışma ittifakı olduğunu ve maliyet paylaşımı konusunda adımlar atıldığını savundular. Almanya Başbakanı Angela Merkel, "NATO, sadece mali katkılarla değil, ortak değerlerle ayakta duruyor" diyerek Trump'a cevap verdi.
Zirve öncesinde yapılan görüşmelerde, ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığını azaltma tehdidi de gündeme geldi. Trump, Almanya'nın enerji politikalarını eleştirerek, Rus doğal gazına bağımlılığının artmasının kabul edilemez olduğunu söyledi. Bu açıklamalar, NATO'nun doğu kanadının güvenliği konusunda endişelere yol açtı. Polonya ve Baltık ülkeleri, ABD'nin bölgedeki varlığının sürdürülmesi çağrısı yaparken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa'nın kendi savunmasını güçlendirmesi gerektiğini dile getirdi.
F-35 Krizi ve Türkiye'ye Yeni Kapı
Zirvenin bir diğer önemli başlığı, Türkiye'nin F-35 programına olası dönüşü oldu. Trump, basın toplantısında Türkiye'ye F-35 satışının önünü açabileceklerini ima ederek, "Türkiye büyük bir müttefik. Erdoğan'la bu konuyu konuştuk. Çözüm bulunabilir" dedi. Bu açıklama, Türkiye'nin 2019'da S-400 alımı nedeniyle programdan çıkarılmasının ardından gelen en somut olumlu sinyal olarak değerlendirildi. ABD tarafı, S-400'lerin NATO sistemleriyle uyumsuzluğu ve Rusya'ya istihbarat sızması riski nedeniyle Türkiye'yi F-35'ten men etmişti. Ancak Trump'ın bu çıkışı, iki ülke arasındaki savunma işbirliğinin yeniden canlanabileceğine işaret etti.
Uzmanlar, Trump'ın bu jestinin arkasında ticari ve stratejik hesaplar olduğunu belirtiyor. ABD'nin F-35 satışı, hem Türkiye'nin hava gücünü modernize etmesine yardımcı olacak hem de Lockheed Martin'e büyük bir sipariş anlamına gelecek. Ayrıca, Türkiye'nin Suriye ve Doğu Akdeniz'deki rolü göz önüne alındığında, Washington'un Ankara ile ilişkilerini düzeltme isteği de bu adımda etkili olabilir. Ancak Kongre'nin S-400 sorunu çözülmeden satışa onay vermesi zor görünüyor. Türkiye'nin S-400'leri Rusya'ya iade etmesi veya depolaması gibi bir formül üzerinde çalışıldığı konuşuluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: NATO'nun Geleceği ve Transatlantik İlişkiler
NATO Zirvesi, ittifakın 70. yılını geride bırakırken, transatlantik ilişkilerin geleceği açısından kritik bir dönemeç olarak değerlendiriliyor. Trump'ın Avrupa'ya yönelik eleştirileri, ABD'nin geleneksel müttefiklik anlayışından uzaklaştığı yorumlarına yol açarken, Çin ve Rusya tehditleri karşısında ittifakın birlikteliğini koruması gerektiği vurgulanıyor. Özellikle Rusya'nın Ukrayna sınırındaki askeri yığınağı ve Belarus'taki siyasi kriz, NATO'nun caydırıcılık kapasitesini test ediyor. Zirvede, Doğu Avrupa'ya konuşlandırılacak yeni birlikler ve savunma planları da masaya yatırıldı. Ayrıca, iklim değişikliğinin güvenlik boyutu ilk kez bu kadar kapsamlı şekilde ele alınırken, siber savunma ve hibrit tehditlere karşı ortak mücadele konularında da kararlar alınması bekleniyor.
Zirvenin sonuç bildirgesinde, Çin'in yükselişine karşı alınacak önlemler de yer alacak. ABD, Avrupalı müttefiklerini Çin'in teknoloji ve altyapı yatırımlarına karşı daha dikkatli olmaya çağırırken, bazı Avrupa ülkeleri Çin ile ticari ilişkilerini sürdürmek istiyor. Bu görüş ayrılıkları, NATO'nun küresel bir aktör olarak rolünü yeniden tanımlama ihtiyacını ortaya koyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye için bu zirve, hem NATO içindeki konumunu güçlendirme hem de ABD ile savunma ilişkilerini onarma fırsatı sundu. Trump'ın F-35 satışına yeniden yeşil ışık yakması, Türk hava kuvvetlerinin modernizasyonu açısından kritik önem taşıyor. Ayrıca, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Suriye'deki aktörlüğü, bu jestin stratejik değerini artırıyor. Ancak S-400 krizinin çözümüne bağlı olan bu süreç, Türkiye'nin Rusya ile ilişkilerini de etkileyecek. Ankara, hem NATO'yla uyumunu korumak hem de Rusya'yla denge politikasını sürdürmek zorunda. Trump'ın Avrupa'ya yönelik eleştirileri ise Türkiye'nin ittifak içinde daha aktif bir rol üstlenmesine olanak tanıyabilir, ancak bu durum uzun vadede Avrupa ülkeleriyle gerilimlere de yol açabilir.
