NATO'nun 34'üncü zirvesi, Salı günü Ankara'da başlıyor. Ancak zirve öncesindeki havanın coşkulu olduğu söylenemez. Bunun iyi bir nedeni var: İttifak ve onu temel alan transatlantik ilişki, tarihinde benzeri görülmemiş bir amaç kriziyle karşı karşıya. Avrupalı ve Amerikalı liderler arasındaki suçlamalar, savunma harcamalarındaki dengesizlikler ve stratejik önceliklerdeki farklılıklar, ittifakın geleceğine ilişkin ciddi soru işaretleri yaratıyor.
Zirvenin Arka Planı: Savunma Harcamaları ve Stratejik Farklılıklar
NATO zirvesinin en sıcak gündem maddelerinden biri, üye ülkelerin gayri safi yurtiçi hasılalarının (GSYİH) yüzde 2'sini savunmaya ayırma taahhüdü. ABD yönetimi, özellikle Avrupalı müttefiklerini bu konuda yetersiz kalmakla eleştiriyor. Almanya, Fransa ve İtalya gibi büyük Avrupa ekonomileri, bu hedefe ulaşmakta zorlanırken, Polonya ve Baltık ülkeleri gibi doğu kanadı ülkeleri savunma harcamalarını önemli ölçüde artırmış durumda. Bu dengesizlik, ittifak içinde yük paylaşımı tartışmalarını alevlendiriyor.
Bunun yanı sıra, NATO'nun stratejik konsepti de yeniden tanımlanmaya çalışılıyor. Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana ittifak, Balkanlar'dan Afganistan'a kadar farklı coğrafyalarda operasyonlar yürüttü. Ancak şimdi, Çin'in yükselişi, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı ve terörizmle mücadele gibi çok başlı tehditler karşısında NATO'nun önceliklerinin ne olması gerektiği tartışılıyor. ABD, Asya-Pasifik'e odaklanırken, Avrupalı müttefikler daha çok kendi bölgelerindeki güvenlik endişelerine ağırlık veriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Rusya Tehdidi ve Genişleme
NATO zirvesinde ele alınacak bir diğer kritik konu, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırganlığı karşısında ittifakın caydırıcılık ve savunma duruşu. Rusya'nın 2014'te Kırım'ı ilhakı ve 2022'de başlattığı tam ölçekli işgal, NATO'nun doğu kanadını güçlendirmesine yol açtı. Polonya, Romanya ve Baltık ülkelerinde konuşlandırılan çokuluslu savaş grupları, ittifakın kolektif savunma taahhüdünün somut göstergeleri. Ancak bazı uzmanlar, bu önlemlerin yeterli olmadığını ve NATO'nun daha hızlı hareket etmesi gerektiğini savunuyor.
Zirvede ayrıca Finlandiya ve İsveç'in NATO üyelik süreçleri de ele alınacak. Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası bu iki İskandinav ülkesi, askeri tarafsızlık politikalarını terk ederek ittifaka katılma kararı aldı. Türkiye'nin, terörle mücadele endişeleri nedeniyle İsveç'in üyeliğine yönelik çekinceleri, zirvede önemli bir pazarlık konusu olacak. Macaristan'ın da benzer endişeleri bulunuyor. Bu durum, ittifakın genişleme sürecinde üye ülkelerin ulusal çıkarlarının ne kadar belirleyici olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
İttifakın Geleceği: Ortak Vizyon Arayışı
NATO, 75 yıllık tarihinde ilk kez bu kadar derin bir amaç krizi yaşıyor. Soğuk Savaş döneminde net bir düşman (Sovyetler Birliği) ve net bir hedef (Avrupa'nın savunulması) varken, günümüzde tehdit algısı daha dağınık. Çin'in askeri yükselişi, siber saldırılar, hibrit savaş, iklim değişikliğinin güvenlik etkileri gibi yeni tehditler, ittifakın nasıl bir strateji izlemesi gerektiği konusunda fikir ayrılıklarına yol açıyor. ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, NATO'yu canlandırmak ve Çin'e karşı birleşik bir cephe oluşturmak isterken, Avrupalı liderler kendi savunma kapasitelerini artırmak ve AB-NATO işbirliğini güçlendirmek istiyor.
Zirvenin sonuç bildirgesinde, ittifakın 2030 vizyonu çerçevesinde atılacak adımların yer alması bekleniyor. Bu adımlar arasında savunma harcamalarının artırılması, yeni teknolojilere yatırım yapılması ve ortak tatbikatların sıklaştırılması gibi maddeler bulunuyor. Ancak uzmanlar, bu hedeflerin kağıt üzerinde kalmaması için siyasi iradenin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun güney kanadında kilit bir ülke olarak zirvede önemli bir rol oynuyor. Türkiye'nin İsveç'in üyeliğine ilişkin çekinceleri, terörle mücadele ve PKK'nın faaliyetlerine son verilmesi talepleri etrafında şekilleniyor. Ankara, bu zirvede İsveç'ten somut adımlar bekliyor. Ayrıca Türkiye, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları, Ege'deki egemenlik hakları ve Suriye'deki güvenlik endişeleri gibi konularda da müttefiklerinin desteğini almaya çalışacak. Öte yandan, Türkiye'nin Rusya ile dengeli ilişkileri ve S-400 hava savunma sistemi meselesi, ABD ile arasında hala bir gerginlik kaynağı. Zirve, Türkiye'nin ittifak içindeki konumunu güçlendirmesi ve ulusal çıkarlarını savunması için bir fırsat sunuyor. Ancak bu, aynı zamanda Ankara'nın müttefikleriyle olan anlaşmazlıklarını da çözme niyetinde olduğunu göstermesi gereken bir sınav niteliği taşıyor.
