NATO'nun 32 üyesi arasında savunma harcamaları, ittifakın geleceği ve Birleşik Devletler'in yükü konusunda tartışmalar yeniden alevlenirken, ABD'nin Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'sına oranla ittifaka en büyük katkıyı yapan ülke olmadığı ortaya çıktı. Eski Başkan Donald Trump'ın "önce Amerika" politikası kapsamında müttefiklerden savunma harcamalarını derhal artırmalarını talep etmesi, uluslararası kamuoyunda yankı uyandırdı. Trump yönetimi, Avrupalı ortakların NATO'nun belirlediği yüzde 2'lik GSYİH hedefini tutturamadığına dikkat çekiyor. Ancak veriler, ABD'nin %3.38'lik oranla Polonya, Yunanistan ve Estonya gibi ülkelerin gerisinde kaldığını gösteriyor.
Kim ne kadar harcıyor?
NATO'nun 2023 yılı verilerine göre, savunma harcamalarının GSYİH'ye oranında ilk sırayı %3.9 ile Polonya alıyor. Polonya'yı %3.01 ile Yunanistan ve %2.73 ile Estonya takip ediyor. Litvanya %2.54, Finlandiya %2.45, Romanya %2.44, Macaristan %2.43, Letonya %2.27, Birleşik Krallık %2.07 ve Slovakya %2.0 ile ilk onda yer alıyor. ABD ise %3.38 ile üçüncü sırada görünse de, nominal olarak en büyük katkıyı yapıyor. Türkiye, %1.31'lik oranla son sıralarda bulunuyor ve yükümlülüğünü tam olarak yerine getirmiyor. Şaşırtıcı bir şekilde, Belçika (%1.13), Lüksemburg (%0.72) ve İspanya (%1.03) gibi ülkeler hedefin oldukça uzağında.
ABD'nin NATO'ya yaptığı toplam harcama, savunma bütçesinin yaklaşık dörtte birine denk geliyor. Bu durum, Trump'ın Avrupa'yı "bedavacılıkla" suçlamasına neden oluyor. Ancak Avrupalı müttefikler, askeri kapasitelerini artırmak için adımlar atıyor; örneğin Almanya, 2023'te ilk kez %2 hedefini aştı.
Trump'ın baskısı ve gelecek perspektifi
Trump'ın NATO zirvelerinde sık sık dile getirdiği "öde ya da çekil" tehdidi, ittifak içinde gerilime yol açıyor. Özellikle, Almanya'nın geçmişte hedefi tutturamaması ve ABD'nin Birinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'daki askeri varlığını sorgulaması, NATO'nun geleceğine dair soru işaretleri yaratıyor. Analistler, yeni Amerikan yönetiminin savunma harcamaları konusunda daha esnek bir tutum sergileyebileceğini, ancak mevcut baskının devam edeceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun en büyük ikinci ordusuna sahip olmasına rağmen, savunma harcamalarının GSYİH'ye oranı %1.31 ile yükümlülüklerinin gerisinde. Bu durum, ABD ve diğer müttefiklerle yapılan savunma iş birliklerinde Türkiye'nin elini zayıflatabilir. Öte yandan, Doğu Akdeniz ve Suriye'deki askeri varlığı nedeniyle Türkiye, NATO'nun güney kanadında kilit bir rol oynuyor. Trump'ın baskısı, Türkiye'yi savunma harcamalarını artırmaya zorlayabilir; bu da ekonomik dengeleri etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Rusya ile ilişkileri ve S-400 krizi, ittifak içindeki konumunu daha da karmaşık hale getiriyor.
