NATO, üye ülkelerden savunma harcamalarını gayri safi yurtiçi hasılalarının (GSYH) yüzde 2'sine ulaştırmak için somut planlar sunmalarını talep ederken, ABD yönetimi bu planları zamanında teslim etmeyen müttefiklere yönelik sonuçlar doğacağı uyarısında bulundu. Washington'un bu hamlesi, ittifak içinde yük paylaşımı konusundaki sabrının tükendiğini ve özellikle Avrupalı müttefiklerden beklentilerin arttığını gösteriyor. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg'in yakın zamanda yaptığı açıklamada, üyelerin sadece taahhütlerini tekrarlamakla kalmayıp bunları uygulanabilir zaman çizelgeleriyle desteklemesi gerektiğini vurgulaması, ittifakın yeni bir hesap verebilirlik dönemine girdiğine işaret ediyor.
Yüzde 2 hedefi ve müttefiklerin durumu
NATO'nun 2014 Galler Zirvesi'nde kabul edilen yüzde 2 hedefi, üyelerin savunma bütçelerini GSYH'lerinin en az yüzde 2'sine çıkarmasını öngörüyor. Ancak on yılı aşkın süredir bu hedefe ulaşan ülke sayısı sınırlı kaldı. 2023 verilerine göre 31 üyeden sadece 11'i bu eşiği geçebildi: ABD, Yunanistan, Estonya, Letonya, Litvanya, Polonya, İngiltere, Slovakya, Macaristan, Romanya ve Hırvatistan. Türkiye ise yüzde 1.31 ile listenin alt sıralarında yer aldı. ABD'nin NATO Büyükelçisi Julianne Smith, Brüksel'de düzenlenen bir basın toplantısında, "Müttefiklerin sadece söz vermesi yetmez; artık somut adımlar görmek istiyoruz. Planlarını teslim etmeyenlerin ittifak içindeki konumları ve aldıkları destek etkilenebilir" ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu talep, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşının devam ettiği ve Avrupa güvenlik mimarisinin yeniden şekillendiği bir döneme denk geliyor. ABD'nin çağrısı, sadece bir bütçe meselesi değil, aynı zamanda ittifakın siyasi birliği ve caydırıcılık kapasitesi açısından da kritik. Özellikle Doğu Kanadı'nın güvenlik endişeleri, harcama artışlarını zorunlu kılıyor. Polonya ve Baltık ülkeleri gibi Rusya'ya sınırdaş üyeler, hedefi çoktan aşmış durumda. Öte yandan Almanya, Fransa ve İtalya gibi büyük ekonomiler henüz yüzde 2'ye ulaşamadı. Almanya'nın bu yıl ilk kez hedefe yaklaşması beklenirken, Fransa'nın 2025'e kadar geçiş süreci planladığı biliniyor. ABD'nin tutumu, NATO'nun Avrupa ayağının daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiği yönündeki uzun süreli talebinin bir yansıması.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun en büyük ikinci ordusuna sahip olmasına rağmen savunma harcamalarında yüzde 2 hedefinin altında kalıyor. ABD'nin yeni baskısı, Ankara'nın hem bütçe planlamasını hem de ittifak içindeki pazarlık pozisyonunu etkileyebilir. Türkiye, terörle mücadele ve sınır güvenliği gibi konularda NATO desteğine ihtiyaç duyarken, yük paylaşımı konusunda eleştirilere açık hale geliyor. Öte yandan, Türk savunma sanayisinin gelişimi ve millî projeler, harcama kalemlerini yeniden tanımlayabilir. Bu gelişme, Türkiye'nin NATO içindeki rolünü yeniden değerlendirmesi ve ittifaka olan bağlılığını somut adımlarla göstermesi açısından bir sınav niteliği taşıyor. Ayrıca, Türkiye'nin Yunanistan ile yaşadığı gerginliklerde NATO dayanışmasının önemi, bu harcama tartışmalarını daha da anlamlı kılıyor.
