NATO müttefikleri, eski ABD Başkanı Donald Trump’ın olası dönüşü öncesinde, savunma harcamalarını artırma konusunda somut adımlar attıklarını göstermek için yarışıyor. Trump’ın ilk döneminde sık sık eleştirdiği “yük paylaşımı” meselesi, özellikle Avrupalı müttefikler için yeniden acil bir gündem maddesi haline geldi. Birçok ülke, Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’nın (GSYİH) yüzde 2’si hedefine ulaşma yolunda önemli ilerleme kaydederken, bazıları ise hedefi tutturmak için sınırları zorlayan yöntemlere başvuruyor.
Trump’ın Gölgesinde Yeni Hedefler
Trump’ın 2016 seçim kampanyasından bu yana NATO’nun finansman yapısına yönelttiği sert eleştiriler, müttefikleri harekete geçirdi. ABD’nin savunma şemsiyesi altında “bedavacılık” yapmakla suçlanan ülkeler, özellikle Almanya, Fransa ve İtalya, son yıllarda bütçelerini önemli ölçüde artırdı. Almanya, 2024 itibarıyla GSYİH’nin yüzde 2’sine yaklaşırken, Polonya ve Baltık ülkeleri bu hedefin çok üzerine çıktı. Ancak Trump’ın olası bir zaferi, müttefikleri daha da hızlı adım atmaya itiyor. ABD’deki seçim atmosferinde, NATO’nun Avrupalı kanadı, yükün daha adil dağıtıldığına dair somut veriler sunmaya çalışıyor.
Öte yandan, bazı ülkeler hedefe ulaşmak için yaratıcı yöntemler geliştiriyor. Savunma harcamaları tanımını genişleterek, sivil savunma, siber güvenlik ve kriz yönetimi gibi alanları da kapsama dahil eden ülkeler var. Bu durum, NATO içinde “gerçek harcama” tartışmalarını alevlendiriyor. Brüksel’deki diplomatlar, özellikle Güney Avrupa ülkelerinin, mevcut tanımın sınırlarını zorlayarak raporlama yaptığını belirtiyor. Bu, ittifakın mali şeffaflığı açısından yeni bir gerilim yaratıyor.
ABD’den Gelen Sinyaller
Trump’ın kampanya ekibi, NATO’nun finansman yapısını yeniden müzakere etmeyi vaat ediyor. Hatta eski başkanın, yüzde 2 hedefini yüzde 3’e çıkarmayı düşündüğü bile konuşuluyor. ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını azaltma tehdidi, müttefikleri daha da tedirgin ediyor. Bu nedenle, bu yılki NATO zirvesinde harcama artışlarının somut kanıtlarla sunulması bekleniyor. ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri ise, müttefiklerin çabalarını takdir ettiklerini ancak daha fazla ilerlemeye ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, düzenli olarak müttefikleri yüzde 2 hedefine ulaşmaya teşvik ediyor. Geçtiğimiz haftalarda yaptığı açıklamada, “Tüm müttefiklerin 2024 yılı sonuna kadar yüzde 2’ye ulaşmasını bekliyoruz. Bu, ittifakımızın güvenilirliği için kritik” ifadelerini kullandı. Ancak bazı ülkelerin yavaş ilerlemesi, bu hedefe ulaşmayı zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip ülkesi olarak savunma harcamalarında GSYİH’nin yaklaşık yüzde 1.5’ini ayırıyor. Bu oran, yüzde 2 hedefinin altında kalmakla birlikte, Türkiye’nin Suriye, Irak ve Doğu Akdeniz’deki aktif askeri operasyonları, harcamaların etkinliğini artırıyor. Trump’ın olası dönüşü, Türkiye’nin F-35 programı dışında kalması ve S-400 krizi gibi konuları yeniden gündeme getirebilir. Ayrıca, savunma harcamalarının artırılması yönündeki baskı, Türkiye’nin bütçe dengesini zorlayabilir. Ancak Türkiye, NATO içinde yük paylaşımına katkı sağladığını jeopolitik konumu ve terörle mücadele operasyonlarıyla kanıtlıyor. Bu nedenle, sadece yüzde oranlarına odaklanmak yerine, fiili katkıların dikkate alınması gerektiğini savunuyor. Küresel güvenlik dinamiklerindeki bu değişim, Türkiye’nin NATO’daki konumunu ve ABD ile ilişkilerini doğrudan etkileyebilir.
