Japonya'nın Nagazaki kenti, Pazar günü ABD'nin atom bombası saldırısının 81. yıl dönümünü Barış Parkı'ndaki anıt törenle andı. Tören, Başbakan Sanae Takaichi hükümetinin ülkenin savaş sonrası nükleer karşıtı ilkelerini gözden geçirme tartışması başlatması ve Pasifik'te artan güvenlik endişelerinin gölgesinde gerçekleşti. Nagazaki Belediye Başkanı Suzuki Shiro, törende yaptığı konuşmada dünya liderlerine nükleer silahların kaldırılması çağrısında bulunurken, Japonya'nın nükleer caydırıcılığa dayalı güvenlik politikalarının barışçıl anayasal ilkelerle çeliştiğini vurguladı.
Nagazaki'nin Acısı ve Nükleer Silahlanma Tartışması
9 Ağustos 1945'te Amerikan B-29 bombardıman uçağı tarafından atılan 'Şişman Adam' kod adlı plütonyum bombası, Nagazaki'yi yerle bir etmiş, tahminen 74.000 kişi anında ya da yıllar içinde radyasyon kaynaklı hastalıklar nedeniyle hayatını kaybetmişti. Her yıl düzenlenen törende, ölenler anılırken, hayatta kalanlar (hibakusha) savaş karşıtı mesajlarını dünyaya duyuruyor. Ancak bu yılki anma, Japonya'nın nükleer caydırıcılık konusundaki tartışmalarla gölgelendi. Başbakan Takaichi Sanae, göreve gelmesinin ardından yaptığı açıklamada, Japonya'nın nükleer silahsızlanma konusundaki geleneksel tutumunu yeniden değerlendirmeleri gerektiğini belirtti. Takaichi, artan tehditler karşısında 'nükleer şemsiye' güvencesinin yeterli olup olmadığını sorguladı. Bu açıklamalar, Japonya'nın savaş sonrası 'nükleer karşıtı üç ilkesi' olarak bilinen ve nükleer silah üretmeme, bulundurmama ve topraklarına sokmama taahhüdünü içeren politikalarını hedef alıyor. Muhalefet partileri ve sivil toplum örgütleri, bu tür tartışmaların Japonya'nın barışçıl kimliğine ve anayasasına aykırı olduğunu savunuyor. Nagazaki Belediye Başkanı Suzuki, törende yaptığı konuşmada, 'Nükleer silahların, insanlıkla bir arada yaşama şansı yoktur. Liderlere, gerçek güvenliğin nükleer caydırıcılıkta değil, diyalog ve iş birliğinde olduğunu hatırlatıyorum' dedi. Japonya Başbakanı Takaichi'nin törene katılmaması da dikkat çekti; hükümet yetkilileri, başbakanın program yoğunluğunu gerekçe gösterdi.
Pasifik'te Artan Gerilim ve Nükleer Caydırıcılık
Japonya'daki nükleer tartışma, Çin'in askeri gücünü artırması ve Kuzey Kore'nin nükleer tehditleri nedeniyle bölgesel güvenlik endişelerinin yükseldiği bir döneme denk geliyor. Tokyo yönetimi, ABD'nin nükleer şemsiyesi altında güvenliğini sağlarken, son yıllarda savunma bütçesini artırma ve saldırı kapasitesi edinme yönünde adımlar atıyor. Pasifik'te yaşanan bu gelişmeler, Japonya'nın barışçıl anayasasının 9. maddesini (savaştan feragat) de tartışmaya açtı. Uzmanlar, Japonya'nın nükleer silahlanma ihtimalinin bölgesel bir silahlanma yarışını tetikleyebileceği ve ABD'nin Güney Kore ile yaptığı nükleer paylaşım anlaşmalarına benzer bir yapının Japonya'da da uygulanmasının söz konusu olabileceğini belirtiyor. Ancak Nagazaki ve Hiroşima'nın acı deneyimleri, kamuoyunun büyük bir bölümünün nükleer silahlara karşı olmasını sağlıyor. Yapılan anketler, Japon halkının yüzde 70'inden fazlasının nükleer silahlanma fikrine karşı çıktığını gösteriyor. Anma törenine katılan 81 yaşındaki hibakusha Yoko Sato, 'Bu topraklarda yaşanan acıyı kimse unutmamalı. Nükleer silahlar, insanlık için bir utançtır. Hükümet bu yöndeki tartışmalarla tarihimize ihanet ediyor' diye konuştu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'daki bu gelişmeler, Türkiye'nin nükleer enerji ve silahsızlanma politikaları açısından dolaylı etkiler içeriyor. Türkiye, NPT'ye (Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması) taraf olarak nükleer silahsızlanma çağrılarını destekliyor; ancak enerji ihtiyacı nedeniyle nükleer santral projelerini sürdürüyor. Japonya'nın nükleer politikalarında yaşanabilecek bir değişim, Batı ittifakı içindeki nükleer paylaşım tartışmalarını güçlendirebilir. Türkiye, NATO'nun nükleer caydırıcılık politikasının bir parçası olarak İncirlik'te ABD'nin taktik nükleer silahlarını barındırıyor. Bölgesel güvenlik bağlamında, Japonya'daki bu tartışmalar, nükleer silahların caydırıcılık rolünün sorgulandığı bir ortamda Türkiye'nin de savunma politikalarını etkileyebilir. Ancak Türkiye'nin nükleer silahsızlanma konusundaki geleneksel duruşunun sürdüğü görülüyor.
