Myanmar'ın eski cunta lideri ve şu anki sivil başkanı Min Aung Hlaing, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) zirvesine katılarak darbeden bu yana en üst düzey uluslararası temasını gerçekleştirdi. Analistlere göre, ASEAN ülkeleri arasında Myanmar'ın yeni yönetimine nasıl yaklaşılacağı konusunda fikir birliği giderek zayıflıyor. General Min Aung Hlaing'in sivil kıyafetlerle katıldığı zirve, 2021 darbesinden sonra Myanmar'ın ASEAN'da temsil edilmesi açısından bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Arka Plan: Myanmar'ın ASEAN'daki İzolasyonu
Myanmar, 1 Şubat 2021'de ordunun yönetime el koymasının ardından ASEAN içinde büyük bir krizle karşı karşıya kaldı. Birlik, darbeyi kınamış ve askeri cuntanın üst düzey temsilcilerini zirvelere davet etmemişti. Ancak, geçen iki yıl içinde ASEAN'ın tutumu değişmeye başladı. Bazı üye ülkeler, Myanmar'ın iç işlerine karışmamak adına daha yumuşak bir yaklaşım benimserken, Endonezya ve Malezya gibi ülkeler ise askeri yönetime karşı sert duruşlarını sürdürüyor.
Min Aung Hlaing'in sivil başkan sıfatıyla katılımı, aslında ordunun iktidarı bırakmadığı bir dönemde gerçekleşti. Generaller, Ağustos 2023'te Min Aung Hlaing'i başkanlığa getirerek kendilerine sivil bir maske takmış oldu. Ancak uluslararası toplum, bu adımı samimi bir demokratikleşme çabası olarak görmedi. Myanmar ordusu, ülke genelinde etnik silahlı gruplara karşı operasyonlarını sürdürüyor ve insan hakları ihlalleri devam ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ASEAN'ın Myanmar konusundaki tutumu, bölgesel birliğin kredibilitesi açısından kritik önem taşıyor. Birlik, geleneksel olarak 'müdahale etmeme' ilkesine bağlı olsa da, Myanmar'daki kriz bu prensibi test ediyor. Endonezya'nın aktif diplomasisi sonucunda varılan 'beş maddelik mutabakat' çerçevesi, henüz uygulamaya geçirilebilmiş değil. Askeri cunta, mutabakatı kabul etmesine rağmen diyaloğa yanaşmamakta ve şiddeti durdurmamaktadır.
Küresel anlamda ise Çin ve Rusya, Myanmar ordusunu desteklerken, ABD ve Batılı ülkeler yaptırımları sıkılaştırmaktadır. Bu jeopolitik rekabet, ASEAN'ın Myanmar politikasını da etkilemektedir. Çin, Myanmar'ın kuzeyindeki etnik gruplarla olan çatışmalarda arabuluculuk yaparak bölgedeki nüfuzunu artırmaya çalışmaktadır. Rusya ise askeri teçhizat ve eğitim desteği sağlayarak Myanmar ordusunun arkasında durmaktadır.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Myanmar'daki bu gelişmeler, Türkiye'nin Güneydoğu Asya politikası açısından dolaylı etkiler taşımaktadır. Türkiye, Myanmar'daki Rohingya Müslümanlarına yönelik insani yardımlarıyla bilinmektedir. Ancak askeri cunta ile ilişkilerde denge politikası izlemektedir. ASEAN içinde Myanmar'a yönelik tutumun zayıflaması, Türkiye'nin bölgedeki insani diplomasisini zorlaştırabilir. Ayrıca, Myanmar'daki istikrarsızlık, Hindistan ve Bangladeş gibi komşu ülkeleri etkileyerek güvenlik sorunlarına yol açabilir. Türkiye, bu bağlamda ASEAN ile diyaloğunu sürdürmeli ve insani yardım koridorlarının açık kalması için diplomatik girişimlerini artırmalıdır.
