Mozambik'te tartışmalı seçimlerin üzerinden 18 aydan fazla süre geçmesine rağmen siyasi baskılar devam ederken, kriminal polis birimleri muhaliflere yönelik casusluk ağları kurmakla suçlanıyor. Sivil toplum kuruluşları, güvenlik güçlerinin muhalifleri hedef alan kaçırma ve cinayetlerine dikkat çekerken, Ulusal Kriminal Soruşturma Birimi'nin (SERNIC) bu operasyonlarda kilit rol oynadığı belirtiliyor. Mozambik'te 2019'daki genel seçimlerin ardından başlayan protestolar, hükümetin muhalefet ve aktivistlere yönelik sert müdahalesiyle sonuçlanmıştı. Son olarak, geçen ay başkent Maputo'da kaybolan iki muhalefet aktivistinin cesetleri bulundu. Aileler, polisin kendilerinden delil sakladığını ve soruşturmayı engellediğini iddia ediyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün geçen hafta yayımladığı raporda, SERNIC'in muhalif gruplara sızmak için gizli bilgi toplama birimleri kurduğu ve bu birimlerin gazetecileri, avukatları ve sivil toplum liderlerini izlediği belirtiliyor.
Seçim sonrası gerilim ve kriminal polisin rolü
Mozambik'te Ekim 2019'daki genel seçimlerde mevcut Cumhurbaşkanı Filipe Nyusi'nin yeniden seçilmesinin ardından muhalefet, seçimlerde hile yapıldığını öne sürerek sonuçları tanımadı. Gösteriler düzenleyen muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, güvenlik güçlerinin şiddetli müdahalesiyle karşılaştı. Çatışmalarda en az 10 kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı. O tarihten bu yana muhaliflere yönelik baskılar aralıksız devam ediyor. Geçtiğimiz aylarda, özellikle SERNIC'in muhalif liderleri hedef aldığı belirtiliyor. Ülkede faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşu Centro de Integridade Pública (CIP), SERNIC ajanlarının muhalifleri telefon dinleme, sosyal medya takibi ve fiziksel izleme yoluyla gözlem altında tuttuğunu açıkladı. Ayrıca, bazı aktivistlerin polis tarafından kaçırılarak sorgulandığı ve işkence gördüğü rapor ediliyor. Mozambik polisi ise suçlamaları reddederek, sadece yasal yetkileri dahilinde suçla mücadele ettiğini savunuyor. Ancak bağımsız gazeteciler ve insan hakları aktivistleri, polisin bu operasyonlarının siyasi baskı amacı taşıdığını iddia ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Afrika'da otoriterleşme endişeleri
Mozambik'teki bu gelişmeler, Afrika kıtasında artan otoriterleşme eğilimleri bağlamında değerlendiriliyor. Son yıllarda birçok Afrika ülkesinde hükümetlerin muhalefeti bastırmak için istihbarat ve polis birimlerini kullandığı gözlemleniyor. Özellikle doğal kaynak zengini ülkelerde, siyasi iktidarın güvenlik güçleri üzerindeki kontrolü daha da belirginleşiyor. Mozambik, dünyanın en büyük doğalgaz rezervlerinden birine sahip. Ülkenin kuzeyindeki Cabo Delgado bölgesinde yıllardır süren cihatçı isyan, hükümetin güvenlik politikalarını daha da sertleştirmesine neden oluyor. Uluslararası toplum, Mozambik hükümetine insan hakları ihlalleri konusunda uyarılarda bulunurken, Avrupa Birliği ve ABD, polis birimlerine verdikleri desteği gözden geçirebileceklerini sinyalini veriyor. Ancak şu ana kadar somut bir yaptırım veya yardım kesintisi olmadı. Analistler, Mozambik'teki siyasi baskıların, ülkedeki yatırım ortamını olumsuz etkileyebileceği ve bölgesel istikrarı tehdit edebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Mozambik'teki bu gelişme, Türkiye'nin Afrika açılımı kapsamında ilişkilerini geliştirdiği bir ülkede yaşanıyor. Türkiye, Mozambik ile savunma, enerji ve altyapı alanlarında işbirliği yapıyor; özellikle Türk savunma sanayi ürünleri bölgede ilgi görüyor. Ancak Mozambik'te siyasi baskıların artması, bu ülkeyle yapılan ortaklıkların sürdürülebilirliği açısından risk oluşturabilir. Türkiye'nin, Mozambik'te insan hakları durumunu gözeterek dengeli bir dış politika izlemesi ve kazan-kazan temelli işbirliğini vurgulaması önem taşıyor. Ayrıca, otoriterleşme eğilimlerinin bölgesel istikrarsızlığa yol açması, Doğu Afrika'daki Türk yatırımlarını da etkileyebilir.
