Mozambik, son haftalarda muhalif siyasetçilere yönelik artan şiddet olaylarıyla sarsılıyor. Ülkede muhalefet partileri ve sivil toplum örgütleri, bu saldırıların rastgele olaylar olmadığını, aksine bir 'ölüm timi' tarafından planlı bir şekilde yürütüldüğünü iddia ediyor. Hükümet ise olayları 'izole vakalar' olarak nitelendirerek bu suçlamaları reddediyor. Ancak siyasi atmosfer giderek gerilirken, uluslararası toplum da endişelerini dile getiriyor. Özellikle 2024 yerel seçimlerine kısa bir süre kala yaşanan bu gelişmeler, ülkede demokratik sürecin geleceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Arka Plan: Siyasi Cinayetler Artıyor
Mozambik'te son iki ayda en az üç muhalif siyasetçi silahlı saldırılarda hayatını kaybetti. Kurbanlar arasında, ülkenin ana muhalefet partisi RENAMO'nun (Mozambik Ulusal Direnişi) yerel yöneticileri ve belediye meclis üyeleri bulunuyor. Saldırılar genellikle gece saatlerinde, evlerinin önünde veya iş yerlerinde gerçekleşiyor. Tanıklar, saldırganların maskeli ve silahlı olduğunu, olay yerinden hızla uzaklaştığını belirtiyor. Muhalefet, bu cinayetlerin 2019'da başlayan ve iktidar partisi FRELIMO'ya (Mozambik Kurtuluş Cephesi) yakın olduğu iddia edilen paramiliter bir grup tarafından işlendiğini öne sürüyor. Sivil toplum kuruluşları ise hükümeti, bu tür gruplara göz yummak ve adaleti tıkamakla suçluyor. Öte yandan hükümet, bu iddiaları 'asılsız' olarak nitelendiriyor ve cinayetlerin faillerinin bulunması için soruşturma başlatıldığını duyuruyor. Ancak şu ana kadar herhangi bir tutuklama ya da somut ilerleme kaydedilmiş değil. Bu durum, muhalefet ve sivil toplum nezdinde hükümete olan güveni daha da sarsıyor.
Mozambik, 1975'te Portekiz'den bağımsızlığını kazandıktan sonra uzun yıllar süren bir iç savaşla boğuştu. 1992'de imzalanan barış anlaşmasına rağmen, RENAMO ile FRELIMO arasındaki siyasi rekabet zaman zaman şiddetli çatışmalara dönüştü. 2019'da imzalanan yeni bir barış anlaşması, silahlı grupların silah bırakmasını ve siyasete entegre olmasını öngörüyordu. Ancak son cinayetler, bu sürecin ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne seriyor. Üstelik ülkenin kuzey bölgelerinde İslamcı militanların yarattığı güvenlik tehdidi de devam ediyor. Bu çoklu krizler, Mozambik'i hem siyasi hem de insani açıdan zorluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Mozambik'teki siyasi şiddet, yalnızca ülkenin iç meselesi olmanın ötesinde bölgesel ve küresel yansımalara da sahip. Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC) ve Afrika Birliği (AfB), Mozambik hükümetine itidal çağrısı yaparken, siyasi cinayetlerin bağımsız bir şekilde soruşturulmasını talep ediyor. Avrupa Birliği (AB) de Mozambik'teki demokratik kurumlara olan desteğini yinelerken, bu tür olayların ülkede yabancı yatırımcıların güvenini sarsabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle Mozambik'in devasa doğal gaz rezervleri, uluslararası enerji şirketlerinin ilgisini çekiyor. Ülkenin doğusundaki dev gaz projeleri, TotalEnergies gibi küresel oyuncular tarafından yürütülüyor. Ancak siyasi istikrarsızlık ve güvenlik sorunları, bu projeleri tehdit edebilir. Nitekim 2021'deki İslamcı militan saldırıları, Total'in projeyi geçici olarak durdurmasına neden olmuştu. Benzer şekilde, muhalefete yönelik şiddet olayları da ülkenin risk algısını artırarak yabancı sermaye girişini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, bölgesel güçlerden Güney Afrika, Mozambik'teki istikrarsızlığın kendi güvenliğine de sıçrama potansiyeli taşıdığının farkında. Bu nedenle Pretoria yönetimi, Maputo'ya dolaylı olarak baskı yapmaya çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Mozambik'teki siyasi şiddet, Türkiye'nin Afrika açılımı politikası bağlamında yakından izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, son yıllarda Mozambik ile ticari ve diplomatik ilişkilerini geliştirmiş, kalkınma yardımları ve askeri iş birliği anlaşmaları imzalamıştı. Ülkenin zengin doğal kaynakları ve stratejik konumu, Türk şirketleri için potansiyel yatırım fırsatları sunuyor. Ancak siyasi istikrarsızlık, bu yatırımların güvenliğini tehdit edebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Somali ve Libya gibi ülkelerde edindiği kriz yönetimi deneyimi, Mozambik'teki benzer süreçlerde arabuluculuk rolü oynamasına olanak tanıyabilir. Bununla birlikte, Türkiye'nin Mozambik'teki duruma doğrudan müdahil olması beklenmemeli; ancak bölgesel istikrarın sağlanması, Türkiye'nin Afrika'daki uzun vadeli çıkarları açısından önem taşıyor. Dolayısıyla Ankara'nın, Mozambik'teki gelişmeleri dikkatle takip etmesi ve SADC ya da BM nezdinde yapıcı adımlar atması yerinde olacaktır.
