Yüzyıllardır Moritanya kıyılarında yaşayan İmraguen halkı, Banc d’Arguin Milli Parkı'nın zengin sularında rüzgâr gücüyle çalışan geleneksel tekneleri ve sürdürülebilir balıkçılık yöntemleriyle doğayla uyum içinde yaşıyordu. Ancak iklim değişikliği, deniz suyu sıcaklıklarının artmasına ve balık popülasyonlarının azalmasına neden olurken, endüstriyel balıkçı filolarının aşırı avlanması ve ata bilgisinin nesilden nesile aktarımındaki kopukluk, bu kadim kültürü ve ekonomik faaliyeti yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakıyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı'na (UNEP) göre, Banc d’Arguin bölgesi dünyanın en verimli balıkçılık alanlarından biri olmasına rağmen, son yirmi yılda balık stoklarında yüzde 30'a varan azalma tespit edildi.
Geleneksel yöntemler ve değişen okyanus
İmraguen topluluğu, ahşap ve yelkenli tekneleri olan "lanche"lerle denize açılıyor; yunusları sürüler halinde kıyıya yönlendirerek balık avlıyor. Bu simbiyotik ilişki, nesiller boyu aktarılan bir bilgi birikimine dayanıyor. Ancak deniz suyu sıcaklıklarının 1980'lerden bu yana 1,5 santigrat derece artması, balıkların göç yollarını ve üreme döngülerini bozdu. Geçim kaynakları daralan genç İmraguen'ler, daha yüksek gelir vaat eden şehirlere göç ediyor ve geleneksel balıkçılık bilgisini kaybetme riski artıyor. Moritanya hükümeti, 2021'de endüstriyel trol avcılığını Banc d’Arguin çevresinde yasaklayan bir kararname çıkarsa da, yasadışı avlanma yaygın şekilde devam ediyor.
Bölgesel ve küresel etkiler
Banc d’Arguin, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alıyor ve Batı Afrika'nın en önemli deniz ekosistemlerinden birini barındırıyor. Bölge, aynı zamanda Avrupa ve Asya pazarlarına balık ihraç eden Moritanya ekonomisi için hayati öneme sahip. Aşırı avlanma ve iklim değişikliği sadece İmraguen halkını değil, bölgedeki diğer balıkçı topluluklarını ve küresel gıda güvenliğini de tehdit ediyor. Moritanya, Avrupa Birliği ile balıkçılık anlaşmaları imzalamış durumda; ancak bu anlaşmaların sürdürülebilirliği, balık stoklarının korunmasına bağlı. Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN), Batı Afrika kıyılarında 2050 yılına kadar balıkçılık gelirlerinin yüzde 50 azalabileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Akdeniz ve Karadeniz'de benzer sorunlarla (aşırı avlanma, iklim değişikliği, geleneksel balıkçılığın gerilemesi) karşı karşıya. Moritanya örneği, Türkiye'nin kendi balıkçılık politikalarını gözden geçirmesi için bir uyarı niteliği taşıyor. Ayrıca Türkiye, Afrika kıtasıyla ekonomik işbirliğini artırırken, balıkçılık anlaşmaları ve deniz kaynaklarının yönetimi konusunda sürdürülebilir modeller geliştirebilir. Moritanya'daki gelişmeler, Türkiye'nin uluslararası platformlarda iklim değişikliği ve gıda güvenliği konularındaki duruşunu destekleyecek somut bir örnek sunuyor.
