ABD merkezli biyoteknoloji şirketi Moderna'nın mRNA teknolojisini kullanarak geliştirdiği mevsimsel grip aşısı, ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) danışma panelinden olumlu oy aldı. Panel, aşının 18 yaş ve üzeri yetişkinlerde kullanımını destekleyen bir tavsiye kararı yayımladı. Bu karar, mRNA platformunun Kovid-19'un ötesinde ilk kez bir mevsimsel hastalığa karşı kullanılmasına kapı aralıyor. Moderna, aşının etkinliğini gösteren faz 3 klinik çalışmalarında, geleneksel grip aşılarına kıyasla daha yüksek bağışıklık yanıtı elde ettiğini açıklamıştı. FDA'nın nihai onayı önümüzdeki haftalarda bekleniyor.
Gelişmenin arka planı
Moderna'nın mRNA-1010 adını taşıyan aşısı, dört farklı grip virüsü alt tipine karşı koruma sağlamak üzere tasarlandı. Aşı, geleneksel yumurta bazlı üretim yöntemlerinin aksine, hücre kültüründe üretilen mRNA molekülleri sayesinde daha hızlı ve esnek bir üretim süreci sunuyor. Şirket, aşının üretiminin sadece 48 saat sürdüğünü ve bu sayede salgın dönemlerinde hızlıca milyonlarca doz üretilebileceğini belirtiyor. Klinik çalışmalarda en sık görülen yan etkiler arasında enjeksiyon bölgesinde ağrı, yorgunluk, baş ağrısı ve kas ağrıları yer aldı; ciddi yan etki bildirilmedi. Ancak panel üyeleri, aşının uzun vadeli güvenliğinin izlenmesi gerektiğini vurguladı.
FDA danışma paneli, 13 üyeden 12'sinin lehte oyuyla aşının onaylanmasını tavsiye etti. Bu oylama, aşının potansiyel faydalarının risklerinden daha ağır bastığı yönünde değerlendirildi. Moderna, aşının bu kış sezonunda kullanıma sunulması için FDA'dan acil kullanım izni değil, tam onay başvurusu yapmıştı. Şirket yetkilileri, aşının mevcut grip aşılarına göre daha etkili olduğunu ve özellikle yaşlı nüfusta daha güçlü bağışıklık sağladığını iddia ediyor. Bununla birlikte, grip virüsünün sürekli mutasyon geçirmesi nedeniyle aşının her yıl güncellenmesi gerekecek.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, mRNA teknolojisinin sadece Kovid-19 için değil, diğer solunum yolu hastalıkları için de uygun olduğunu kanıtlıyor. Moderna, Pfizer-BioNTech ile birlikte mRNA tabanlı grip aşıları geliştiren öncü şirketler arasında yer alıyor. Uzmanlar, mRNA aşılarının geleneksel aşılara göre daha hızlı üretilebilmesi ve mutasyonlara karşı daha kolay uyarlanabilmesi sayesinde pandemi hazırlığı açısından devrim niteliğinde olduğunu belirtiyor. Asya-Pasifik bölgesi, bu teknolojinin yaygınlaşması için kilit bir pazar olarak görülüyor; özellikle Çin, Japonya ve Güney Kore, mRNA aşılarının yerel üretimi için yatırımlar yapıyor. Dünya Sağlık Örgütü, her yıl dünya genelinde 650 bin kişinin grip nedeniyle hayatını kaybettiğini tahmin ediyor; bu nedenle daha etkili aşılara duyulan ihtiyaç büyük.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, grip aşılarını her yıl Sağlık Bakanlığı aracılığıyla temin ediyor ve risk gruplarına ücretsiz uyguluyor. Moderna'nın mRNA gribi aşısının onaylanması, Türkiye'nin aşı tedarik portföyünü çeşitlendirme potansiyeli sunuyor. Ancak Türkiye'nin mRNA teknolojisine yatırım yapan BioNTech ile ortaklıkları düşünüldüğünde, bu yeni aşının yerel üretim veya tedarik anlaşması kapsamında değerlendirilmesi olası. Türkiye, Kovid-19 döneminde mRNA aşılarının önemini deneyimlemiş bir ülke olarak, bu teknolojinin grip mücadelesinde de kullanılmasını yakından takip ediyor. Aşının yüksek maliyeti, Türkiye'nin kamu sağlık bütçesi üzerinde baskı oluşturabilir; ancak uzun vadede hastalık yükünü azaltması bekleniyor.
