Kaliforniya eyaleti, federal hükümetin büyük sağlık kesintileri nedeniyle oluşan bütçe açığını kapatmak için milyarderlere yönelik tek seferlik yüzde 5'lik bir servet vergisi uygulamayı değerlendiriyor. Öneri, eyaletin sağlık hizmetleri fonundaki 50 milyar dolarlık kaybı telafi etmeyi amaçlıyor. Ancak vergi karşıtları, bunun süper zenginleri eyaletten kaçıracağını savunuyor. Destekçiler ise gelir eşitsizliğinin giderek arttığı bir dönemde, büyük servetlerin vergilendirilmemesinin devletler için lüks olmadığını vurguluyor. Bloomberg'in haberine göre, Kaliforniya yasama meclisinde tartışılan bu vergi, ülkede türünün ilk örneği olma potansiyeli taşıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Kaliforniya, ABD'deki en büyük ekonomiye sahip eyalet olmasına rağmen, 2023 itibarıyla 31,5 milyar dolarlık bütçe açığıyla karşı karşıya. Federal hükümetin, özellikle Medicaid ve Medicare gibi sağlık programlarında yapmayı planladığı kesintiler, bu açığı derinleştirecek. Vali Gavin Newsom yönetimi, bu açığı kapatmak için geçici bir çözüm olarak milyarderlere yönelik bir servet vergisini gündeme aldı.
Vergi, California'da yaşayan ve net serveti 1 milyar doların üzerinde olan bireylere uygulanacak. Tek seferlik bu düzenleme, eyaletin en zengin 100 kadar sakini tarafından yaklaşık 20 milyar dolar toplanmasını hedefliyor. Ancak eleştirmenler, bu verginin anayasal olarak tartışmalı olduğunu ve yüksek gelirli bireylerin daha düşük vergili eyaletlere veya ülkelere taşınmasına yol açacağını iddia ediyor. Nitekim, en az iki milyarder aile vergi uygulanması halinde eyaleti terk edeceklerini açıkladı. Vergi savunucuları ise, servet artışlarının emek gelirlerini katbekat aştığı bir dönemde, bu tür vergilerin adalet ve kamu finansmanı için gerekli olduğunu belirtiyor. Kaliforniya’da 2012’deki geçici gelir vergisi artışı gibi benzer uygulamalar da benzer tartışmalara sahne olmuştu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Kaliforniya'nın bu hamlesi, ABD genelinde ve küresel ölçekte servet vergisi tartışmalarını yeniden alevlendirebilir. New York, Washington ve Illinois gibi diğer büyük eyaletler de benzer sıkıntılarla boğuşuyor. Federal düzeyde ise Başkan Biden döneminde milyarder vergisi gündeme gelmiş ancak Kongre'de kabul edilmemişti. Dünya genelinde ise Almanya, Fransa ve İspanya gibi ülkeler servet vergisi uygulamalarını sürdürüyor veya güçlendirmeyi tartışıyor. Ancak bu ülkelerde de yüksek net değerli bireylerin vergiden kaçışı önemli bir sorun. Öte yandan, OECD ülkeleri artan eşitsizlikle mücadele için servet vergisini yeniden gündeme alıyor. Kaliforniya deneyinin başarılı olması, diğer bölgelere model teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kaliforniya'daki servet vergisi tartışması, Türkiye açısından doğrudan bir etki yaratmasa da, küresel vergi politikalarındaki eğilimleri yansıtması açısından önemlidir. Türkiye'de de artan enflasyon ve bütçe açıkları nedeniyle servet vergisi benzeri düzenlemeler zaman zaman gündeme gelmiştir. Ancak OECD ülkelerinde olduğu gibi, Türkiye'de de yüksek servet sahiplerinin vergi kaçırma veya yatırımlarını yurtdışına taşıma riski bulunmaktadır. Bu nedenle, Kaliforniya'daki uygulamanın başarısı veya başarısızlığı, Türkiye'deki benzer önerilere ışık tutabilir. Ayrıca, küresel servet vergisi koordinasyonu eksikliğinin ülkeleri zor durumda bıraktığı görülmektedir; bu durum, Türkiye'nin de dahil olduğu uluslararası işbirliğinin önemini vurgulamaktadır.
