Londra Emniyet Müdürü Sir Mark Rowley, çalınan akıllı telefonların ikinci el piyasasında işlevsiz hale getirilmesi için teknoloji şirketlerine yasal zorunluluk getirilmesini talep etti. Rowley, İçişleri Bakanı'na sunduğu öneride, şirketlerin çalıntı cihazlarla ilgili verileri kamuya açıklamasını sağlayacak bir yasa çıkarılmasını istedi. Bu adım, özellikle Londra'da son yıllarda artan telefon hırsızlığı vakalarına karşı polisin en kapsamlı talebi olarak değerlendiriliyor.
Arka Plan: Suçluların Altın Çağı mı?
Sokak hırsızlığı ve kapkaç olaylarının baş aktörü haline gelen akıllı telefonlar, suçlular için yüksek kârlı bir pazar oluşturuyor. Met Polisi verilerine göre, Londra'da her gün yüzlerce telefon çalınıyor ve bunların büyük kısmı yurt dışına ya da yasa dışı tamir atölyelerine satılıyor. Sir Mark Rowley, teknoloji firmalarının mevcut önlemlerinin yetersiz olduğunu, 'cihaz kilidi' gibi yazılımsal çözümlerin suçlular tarafından kolayca aşılabildiğini belirtti.
Polis şefi, özellikle Apple'ın 'Find My iPhone' ve Google'ın 'Find My Device' gibi hizmetlerinin, çalıntı bir cihazı tamamen işlevsiz kılmada yetersiz kaldığını savunuyor. Oysa yeni bir yasa ile teknoloji devletleri, çalındığı bildirilen tüm cihazların IMEI numaralarını ortak bir veritabanında toplayarak, bu telefonların herhangi bir operatörde kullanılmasını engelleyebilir. Bu yöntem, Avustralya'da 2021'de yürürlüğe giren 'el cihazı engelleme sistemi'ne benziyor.
Ancak teknoloji firmaları, bu tür bir düzenlemenin veri gizliliği endişeleri doğuracağını ve kullanıcıların özgürlüklerini kısıtlayacağını öne sürüyor. Ayrıca, sıfırlama işlemi sonrası ikinci el telefon pazarının daralacağı, bunun da milyonlarca düşük gelirli kullanıcı için sorun yaratacağı belirtiliyor.
Küresel Boyut: Telefon Hırsızlığına Ortak Cephe
İngiltere'nin bu girişimi, dünya genelinde artan telefon hırsızlığına karşı atılan en somut adımlardan biri. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi verilerine göre, her yıl dünya çapında 1,5 milyar dolarlık telefon hırsızlığı gerçekleşiyor. Bu suçların büyük kısmı, yoksul ülkelerdeki yedek parça ihtiyacını karşılamak için çalınıyor. Brezilya, Meksika ve Güney Afrika gibi ülkelerde benzer yasalar tartışılırken, AB ülkeleri de ortak bir IMEI engelleme sistemi kurmak için çalışıyor.
Teknoloji devleri ise bu konuda adım atmakta isteksiz. Apple, Google ve Samsung gibi şirketler, mevcut güvenlik önlemlerinin yeterli olduğunu savunurken, kâr amaçlı ikinci el telefon piyasasının korunması için lobi faaliyetlerini sürdürüyor. Bununla birlikte, tüketici örgütleri, hırsızlığın azalması için teknoloji firmalarının daha fazla sorumluluk alması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, özellikle İstanbul başta olmak üzere, akıllı telefon hırsızlığı konusunda dünyanın en riskli ülkelerinden biri. Emniyet Genel Müdürlüğü verilerine göre, 2023'te 200 binin üzerinde telefon çalındı. İngiltere'nin gündeme getirdiği bu düzenleme, Türkiye için de önemli bir model oluşturabilir. Mevcut uygulamada, çalınan telefonların IMEI kaydı ancak yargı kararıyla bloke edilebiliyor, bu da süreci yavaşlatıyor. Türkiye, benzer bir yasayı hayata geçirerek hem hırsızlık oranlarını düşürebilir hem de yasa dışı telefon ticaretinin önüne geçebilir. Ancak bu adım, siyasi irade ve teknoloji firmalarıyla iş birliği gerektiriyor.
